Με την ΑΠ 946/2025 ο Άρειος Πάγος επικύρωσε καταδικαστική απόφαση για κατ’ εξακολούθηση παραβίαση δικαστικής απόφασης επικοινωνίας πατέρα με το ανήλικο τέκνο του. Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση που αναδεικνύεται μεταξύ της αυτοτελούς και ανεπηρέαστης άρνησης ενός παιδιού να επικοινωνήσει με γονέα, οπότε δεν μπορεί να απαιτείται ο εξαναγκασμός του, και της περίπτωσης κατά την οποία η άρνηση έχει καλλιεργηθεί από αποξενωτική συμπεριφορά του άλλου γονέα. Στη συγκεκριμένη υπόθεση έγινε δεκτό ότι η άρνηση της ανήλικης ήταν επίκτητη και οφειλόταν στη συμπεριφορά της μητέρας, με αποτέλεσμα να στοιχειοθετείται η εκ προθέσεως παραβίαση της δικαστικής απόφασης.
- Βασικά στοιχεία
Δικαστήριο: Άρειος Πάγος, Ε΄ Ποινικό Τμήμα
Αριθμός απόφασης: 946/2025
Ημερομηνία απόφασης: 19 Ιουνίου 2025
Δημοσίευση: 24 Ιουνίου 2025
Αντικείμενο: παραβίαση δικαστικής απόφασης σχετικά με την επικοινωνία γονέα με ανήλικο τέκνο, κατ’ εξακολούθηση
Προσβαλλόμενη απόφαση: ΓΤ 2618/2024 του Γ΄ Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών
Αποτέλεσμα: απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και επιβολή δικαστικών εξόδων 800 ευρώ στην αναιρεσείουσα. Η αναιρεσείουσα είχε καταδικαστεί σε φυλάκιση οκτώ μηνών, με τριετή αναστολή, για παραβίαση δικαστικής απόφασης κατ’ εξακολούθηση.
- Το ιστορικό της υπόθεσης
Η υπόθεση αφορούσε τους γονείς ανήλικης κόρης. Με την υπ’ αριθ. 6533/2017 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών είχε μεταρρυθμιστεί προηγούμενο καθεστώς επικοινωνίας και είχε επιτραπεί η επικοινωνία πατέρα και παιδιού χωρίς την ταυτόχρονη παρουσία της μητέρας. Το δικαστήριο εκείνο είχε θεωρήσει, μεταξύ άλλων, απαραίτητη για την ομαλή ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού την παρουσία και των δύο γονέων στη ζωή του και ότι η αποξένωσή του από τον πατέρα δεν ήταν προς το συμφέρον του. Η ποινική υπόθεση αφορούσε συγκεκριμένα τις 22 και 23 Οκτωβρίου 2017, όταν, σύμφωνα με τις παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας, η μητέρα δεν παρέδωσε το παιδί στον πατέρα για την προβλεπόμενη επικοινωνία.
- Το βασικό νομικό ζήτημα: τι συμβαίνει όταν το ίδιο το παιδί αρνείται την επικοινωνία;
Το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι το παιδί πράγματι δεν επιθυμούσε να επικοινωνήσει με τον πατέρα του κατά τις επίδικες ημερομηνίες. Δεν θεώρησε όμως την άρνηση αυτή αυθόρμητη και ανεξάρτητη από τη συμπεριφορά της μητέρας.
Η απόφαση κάνει μάλιστα μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση. Εάν η άρνηση του ανηλίκου να επικοινωνήσει με τον γονέα είναι σταθερή και ανεπηρέαστη από εξωτερικές επιρροές, ο γονέας που έχει την επιμέλεια δεν υποχρεούται να εξαναγκάσει το παιδί να επικοινωνήσει. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση το δικαστήριο δέχθηκε ότι η άρνηση ήταν «επίκτητη, καλλιεργηθείσα από και εν τέλει οφειλόμενη στη συμπεριφορά της κατηγορουμένης».
- Η γονεϊκή αποξένωση αποκτά καθοριστική σημασία
Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, του οποίου την κρίση έλεγξε ο Άρειος Πάγος, θεώρησε ότι η ύπαρξη ή όχι αποξενωτικής συμπεριφοράς δεν αποτελούσε απλώς το γενικό οικογενειακό πλαίσιο της υπόθεσης. Τη συνέδεσε με το ίδιο το ζήτημα της ποινικής ευθύνης: αν το παιδί αρνείται αυτοβούλως και ανεπηρέαστο την επικοινωνία, η μη πραγματοποίησή της δεν μπορεί αυτομάτως να αποδοθεί στον γονέα. Αντίθετα, εφόσον η άρνηση έχει δημιουργηθεί ή καλλιεργηθεί από τη συμπεριφορά του γονέα, το ζήτημα αξιολογείται διαφορετικά. Στη συγκεκριμένη υπόθεση έγινε δεκτό ότι η μητέρα είχε επηρεάσει τη θέληση της ανήλικης και ότι η άρνησή της ήταν αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αποξένωσης από τον πατέρα.
- Τι έκρινε για τον δόλο της μητέρας
Το δικαστήριο δέχθηκε ότι η μητέρα γνώριζε την υποχρέωσή της που απέρρεε από την απόφαση 6533/2017 και ότι υπήρχε πρόθεση μη συμμόρφωσης. Ειδικότερα, έγινε δεκτό ότι η κατηγορουμένη είχε αποφασίσει να παραβιάσει κατ’ εξακολούθηση τη δικαστική απόφαση και να μην επιτρέψει την επικοινωνία του παιδιού με τον πατέρα του, με το δικαστήριο να συνδέει τη συμπεριφορά αυτή με την αποξένωση του παιδιού από τον πατέρα. Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η αιτιολογία αυτή ήταν ειδική και εμπεριστατωμένη και ότι δεν υπήρχε αντίφαση ανάμεσα στην παραδοχή ότι το παιδί δεν ήθελε την επικοινωνία και στην καταδίκη της μητέρας, ακριβώς επειδή είχε γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη άρνηση δεν ήταν αυθόρμητη.
- Ιδιαίτερη σημασία της παιδοψυχιατρικής έκθεσης του 2024
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι αξιολογήθηκε και μεταγενέστερη παιδοψυχιατρική έκθεση του Κέντρου Παιδοψυχικής Υγιεινής της 1ης ΔΥΠΕ Αττικής. Στην έκθεση αναφερόταν ότι το παιδί παρουσίαζε αναπτυξιακή δυσκολία που πληρούσε τα διαγνωστικά κριτήρια άτυπου αυτισμού. Παράλληλα, όμως, επισημαινόταν η επίδραση των οικογενειακών σχέσεων και των δυσλειτουργικών δυναμικών μεταξύ των γονέων και της ευρύτερης οικογένειας στην κλινική εικόνα του παιδιού.
Οι ειδικοί ανέφεραν επίσης ότι είναι απαραίτητη μια «επανορθωτική εμπειρία και ευκαιρία», ώστε το παιδί να γνωρίσει τον πατέρα του και να οικοδομήσει σταδιακά συναισθηματικό δεσμό μαζί του, χαρακτηρίζοντας τον πατέρα σημαντικό πρόσωπο στην ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη ενός παιδιού. Το δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι η αναπτυξιακή δυσκολία αρκούσε για να θεμελιώσει τον ισχυρισμό πως η ματαίωση της επικοινωνίας οφειλόταν αποκλειστικά και ανεξάρτητα στη βούληση του παιδιού.
- Σημαντική νομολογιακή θέση για το άρθρο 169Α ΠΚ
Ο Άρειος Πάγος επαναλαμβάνει ότι, για την παραβίαση δικαστικής απόφασης που ρυθμίζει την επικοινωνία με το τέκνο:
- απαιτείται η μη συμμόρφωση προς τη δικαστική απόφαση,
- απαιτείται δόλος, δηλαδή γνώση και θέληση της παραβίασης,
- δεν απαιτείται η απόφαση να προβλέπει εξαναγκαστικά μέτρα,
- δεν απαιτείται να έχει προηγηθεί αναγκαστική εκτέλεση και
- δεν απαιτείται τυπική επίδοση της απόφασης, αρκεί ο υπόχρεος να έχει λάβει γνώση της με οποιονδήποτε τρόπο.
- Τι έκρινε τελικά ο Άρειος Πάγος
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η καταδικαστική απόφαση είχε την απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία ως προς:
- τα πραγματικά περιστατικά,
- την παραβίαση της δικαστικής απόφασης,
- τον δόλο της κατηγορουμένης,
- την απόρριψη του ισχυρισμού ότι η επικοινωνία ματαιώθηκε αποκλειστικά λόγω άρνησης του παιδιού,
- την αξιολόγηση των επιστημονικών γνωματεύσεων και
- την επιμέτρηση της ποινής.
Απέρριψε επομένως την αίτηση αναίρεσης και διατήρησε την καταδικαστική κρίση.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
