Η πάροδος του χρόνου δεν είναι ουδέτερος παράγοντας στις οικογενειακές διαφορές. Όταν η καθυστέρηση επιτρέπει την εδραίωση μιας μονομερώς δημιουργηθείσας πραγματικής κατάστασης και στη συνέχεια η ίδια αυτή κατάσταση χρησιμοποιείται ως επιχείρημα κατά της αποκατάστασης της οικογενειακής σχέσης, ανακύπτει ζήτημα αποτελεσματικής προστασίας του άρθρου 8 ΕΣΔΑ.
ΕΔΔΑ, Kokkinogennis κατά Ελλάδας, αρ. προσφυγής 55905/18, απόφαση 7.10.2025, Τρίτο Τμήμα, ομόφωνη διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 8 ΕΣΔΑ.
- Αντικείμενο
Η υπόθεση αφορά την άρνηση των ελληνικών δικαστηρίων να διατάξουν, βάσει της Σύμβασης της Χάγης του 1980, την επιστροφή παιδιού στην Ελβετία, καθώς και τη διάρκεια της σχετικής εσωτερικής διαδικασίας.
Ο πατέρας και η μητέρα ζούσαν στη Βέρνη. Η μητέρα μετέβη στην Ελλάδα με το παιδί στις 13.9.2014 και στις 16.9.2014 ενημέρωσε τον πατέρα ότι σκόπευε να παραμείνει μόνιμα στην Ελλάδα. Ο πατέρας ενεργοποίησε στη συνέχεια τη διαδικασία της Σύμβασης της Χάγης για την επιστροφή του παιδιού.
- Πορεία ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων
9.12.2015: το Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης απέρριψε την αίτηση επιστροφής, κρίνοντας ότι δεν υπήρχε παράνομη κατακράτηση.
11.10.2016: το Εφετείο Θράκης ανέτρεψε την κρίση και διέταξε την άμεση επιστροφή του παιδιού στην Ελβετία. Έκρινε ότι η κατακράτηση ήταν παράνομη και ότι δεν αποδείχθηκε ο «σοβαρός κίνδυνος» του άρθρου 13β της Σύμβασης της Χάγης.
15.6.2017: ο Άρειος Πάγος αναίρεσε εν μέρει την απόφαση, θεωρώντας ότι έπρεπε να εξεταστούν περαιτέρω οι ισχυρισμοί σχετικά με τις συνέπειες της απομάκρυνσης του παιδιού από τη μητέρα και της προσαρμογής του σε νέο περιβάλλον.
8.5.2018: το Εφετείο, μετά την αναπομπή, απέρριψε την επιστροφή, θεωρώντας ότι η απομάκρυνση από τη μητέρα και η μετάβαση σε άγνωστο περιβάλλον στην Ελβετία θα είχε ιδιαίτερα αρνητικές ψυχικές και συναισθηματικές συνέπειες για το παιδί.
- Το κεντρικό νομικό ζήτημα
Το ΕΔΔΑ εξετάζει την υπόθεση αποκλειστικά υπό το άρθρο 8 ΕΣΔΑ, θεωρώντας ότι οι αιτιάσεις βάσει του άρθρου 6 §1 απορροφώνται από εκείνες του άρθρου 8.
Το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι η σχέση μεταξύ του προσφεύγοντος και του γιου του αποτελεί «οικογενειακή ζωή» κατά την έννοια του άρθρου 8, και ότι η άρνηση επιστροφής του παιδιού στην Ελβετία συνιστούσε επέμβαση στο δικαίωμα του πατέρα στον σεβασμό της οικογενειακής του ζωής. Το κρίσιμο ερώτημα ήταν συνεπώς αν αυτή η επέμβαση ήταν «αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία».
- Τα σημαντικότερα ευρήματα του ΕΔΔΑ
Α. Η εξαίρεση του άρθρου 13β πρέπει να ερμηνεύεται στενά
Στην §32 το ΕΔΔΑ υπενθυμίζει ότι οι εξαιρέσεις της Σύμβασης της Χάγης πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Ο σκοπός της Σύμβασης είναι ακριβώς να αποτρέψει τον γονέα που προέβη στην παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση από το να επιτύχει, μέσω της παρέλευσης του χρόνου, τη νομική νομιμοποίηση μιας πραγματικής κατάστασης που δημιούργησε μονομερώς.
Η κεντρική αρχή διατυπώνεται πολύ καθαρά – ο γονέας που προέβη στην παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση δεν μπορεί να επωφελείται από τη δική του παρανομία/υπαιτιότητα. Επομένως, ο σοβαρός κίνδυνος του άρθρου 13β δεν μπορεί να προκύπτει αποκλειστικά από τον χωρισμό του παιδιού από τον γονέα που πραγματοποίησε την παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση.
Β. Η προσαρμογή του παιδιού στην κατάσταση που δημιουργήθηκε δεν αρκεί
Στην §34 υπάρχει ένα δεύτερο εξαιρετικά σημαντικό εύρημα. Τα ελληνικά δικαστήρια είχαν δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στο γεγονός ότι το παιδί είχε προσαρμοστεί πλήρως στην Ελλάδα και ότι θα έπρεπε να προσαρμοστεί εκ νέου σε ένα άγνωστο περιβάλλον, διαφορετική γλώσσα και διαφορετικές συνθήκες ζωής στην Ελβετία. Το ΕΔΔΑ απορρίπτει αυτή τη λογική ως επαρκή βάση για την εφαρμογή του άρθρου 13β. Η εξαίρεση του «σοβαρού κινδύνου» δεν περιλαμβάνει όλες τις δυσκολίες που είναι αναπόφευκτα συνδεδεμένες με την επιστροφή του παιδιού. Αφορά καταστάσεις που υπερβαίνουν εκείνο που ένα παιδί μπορεί εύλογα να αντέξει.
Θεσμική σημασία: η προσαρμογή που δημιουργείται όσο μια παράνομη κατάσταση παρατείνεται δεν μπορεί από μόνη της να μετατρέπεται σε λόγο που νομιμοποιεί τη διατήρηση αυτής της κατάστασης.
Γ. Τα δικαστήρια όφειλαν να εξετάσουν πρακτικές εναλλακτικές λύσεις
Στην §33 το ΕΔΔΑ εντοπίζει μία ακόμη σοβαρή ανεπάρκεια. Το Εφετείο δεν εξέτασε εάν υπήρχαν βιώσιμες πρακτικές λύσεις που θα επέτρεπαν στη μητέρα να επιστρέψει στην Ελβετία μαζί με το παιδί, ζώντας χωριστά από τον πατέρα.
Το ΕΔΔΑ επισημαίνει ότι δεν προέκυπτε ότι η μητέρα δεν μπορούσε να εισέλθει στην Ελβετία, κινδύνευε να υποστεί ποινικές κυρώσεις, ο πατέρας μπορούσε να της στερήσει την επαφή με το παιδί, ή μπορούσε να της στερήσει τα γονικά της δικαιώματα ή την επιμέλεια.
Το Δικαστήριο προειδοποιεί ότι αν η άρνηση του γονέα που πραγματοποίησε την παράνομη μετακίνηση να επιστρέψει αρκούσε αυτομάτως για να ματαιώσει τον μηχανισμό επιστροφής, τότε ολόκληρο το σύστημα της Σύμβασης της Χάγης θα καθίστατο εξαρτώμενο από τη μονομερή βούληση αυτού του γονέα.
- Η καθυστέρηση ως αυτοτελώς κρίσιμο στοιχείο του άρθρου 8
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη γενικότερη δουλειά μας πάνω στις καθυστερήσεις της ελληνικής οικογενειακής δικαιοσύνης. Η εσωτερική διαδικασία διήρκεσε περίπου 32 μήνες, από τις 11.9.2015 μέχρι τις 8.5.2018. Το ΕΔΔΑ αναγνωρίζει ότι ένα μέρος της καθυστέρησης οφειλόταν στον ίδιο τον προσφεύγοντα. Παρά ταύτα, θεωρεί ότι η υπόθεση δεν παρουσίαζε σύνθετα πραγματικά ζητήματα που να δικαιολογούν αυτή τη διάρκεια.
Η §38 είναι ιδιαίτερα ισχυρή: Το Δικαστήριο σημειώνει ότι, ακόμη και αν η προθεσμία των έξι εβδομάδων της Σύμβασης της Χάγης δεν είναι υποχρεωτική, η υπέρβασή της κατά περισσότερες από 130 εβδομάδες δεν ανταποκρίνεται στον επείγοντα χαρακτήρα της διαδικασίας και δεν είναι συμβατή με τη θετική υποχρέωση των κρατικών αρχών να ενεργούν με επιμέλεια στις διαδικασίες επιστροφής παιδιών.
Η απόφαση συνδέει πρακτικά χρόνο – δημιουργία τετελεσμένων – εδραίωση νέου περιβάλλοντος – δυσκολία αποκατάστασης της οικογενειακής σχέσης – άρθρο 8 ΕΣΔΑ.
- Τελική κρίση
Στην §39 το ΕΔΔΑ καταλήγει ότι ο προσφεύγων υπέστη δυσανάλογη επέμβαση στο δικαίωμά του στον σεβασμό της οικογενειακής ζωής, διότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Χάγης, δεν ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις του άρθρου 8 ΕΣΔΑ.
Ομόφωνη διαπίστωση: παραβίαση του άρθρου 8 ΕΣΔΑ. Το Δικαστήριο επιδίκασε €7.500 για ηθική βλάβη, €1.800 για έξοδα και δαπάνες.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
