Makris v. Greece, no. 103/22, 25 November 2025: Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8 λόγω της περίπου 20μηνης διάρκειας διαδικασίας επιστροφής παιδιού βάσει της Σύμβασης της Χάγης, κρίνοντας ότι οι ελληνικές αρχές δεν επέδειξαν την απαιτούμενη επιμέλεια και ταχύτητα, ιδίως στα ένδικα στάδια. Τόνισε ότι ακόμη και η καθυστέρηση αυτή καθαυτή μπορεί να αρκεί για τη διαπίστωση μη συμμόρφωσης προς τις θετικές υποχρεώσεις του κράτους. Αντίθετα, έκρινε ότι η άρνηση επιστροφής του παιδιού είχε βασιστεί σε επαρκώς διεξοδική και εξατομικευμένη αξιολόγηση του βέλτιστου συμφέροντός του, στην οποία συνεκτιμήθηκε ουσιαστικά και η γνώμη του παιδιού.
- Ταυτότητα της υπόθεσης
Δικαστήριο: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Third Section, Committee.
Προσφεύγων: Lampros Makris, Έλληνας υπήκοος, κάτοικος Texas.
Διάταξη: Άρθρο 8 ΕΣΔΑ.
Αντικείμενο: διαδικασία επιστροφής παιδιού βάσει της Σύμβασης της Χάγης για τη διεθνή απαγωγή παιδιών.
Ημερομηνία απόφασης: 25 Νοεμβρίου 2025.
Αποτέλεσμα: Παραβίαση του άρθρου 8 αποκλειστικά λόγω της διάρκειας της διαδικασίας.
Η αιτίαση κατά της ουσίας της άρνησης επιστροφής του παιδιού κρίθηκε προδήλως αβάσιμη και απαράδεκτη.
- Πραγματικά περιστατικά
Η κόρη του προσφεύγοντος γεννήθηκε στην Αθήνα το 2010. Το 2017 η οικογένεια εγκαταστάθηκε στο Texas των ΗΠΑ, όπου το παιδί φοίτησε σε τοπικό σχολείο. Τον Μάιο 2019 η οικογένεια ταξίδεψε στην Ελλάδα για το καλοκαίρι. Ο πατέρας επέστρεψε στο Texas τον Ιούλιο 2019, ενώ η μητέρα και το παιδί επρόκειτο να επιστρέψουν στις 11 Αυγούστου. Η μητέρα όμως γνωστοποίησε ότι θα παρέμενε στην Ελλάδα με το παιδί. Στις 30.9.2019, ο πατέρας προσέφυγε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών ζητώντας την άμεση επιστροφή του παιδιού στο Texas βάσει της Σύμβασης της Χάγης.
- Οι αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων
Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών με την απόφαση 5705/2019 αναγνώρισε ότι η κατακράτηση του παιδιού στην Ελλάδα ήταν παράνομη κατά το άρθρο 3 της Σύμβασης της Χάγης, δέχθηκε ότι συνήθης διαμονή του παιδιού ήταν οι ΗΠΑ, αλλά απέρριψε την επιστροφή κατ’ εφαρμογή του άρθρου 13 §1(b) της Σύμβασης της Χάγης. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το παιδί ακούστηκε ιδιαιτέρως από τον δικαστή, χωρίς την παρουσία των γονέων ή των πληρεξουσίων τους, και εξέφρασε σαφή αντίθεση στην επιστροφή στις ΗΠΑ.
Το δικαστήριο έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων τους ισχυρούς συναισθηματικούς, οικογενειακούς και εκπαιδευτικούς δεσμούς του παιδιού με την Ελλάδα, τις δυσκολίες προσαρμογής του στο Texas, γλωσσικές και σχολικές δυσκολίες, ζητήματα συναισθηματικής προσαρμογής, την απροθυμία της μητέρας να επιστρέψει στις ΗΠΑ, την περιορισμένη διαθεσιμότητα του πατέρα λόγω των επαγγελματικών του υποχρεώσεων.
Κατέληξε ότι η επιστροφή μπορούσε να εκθέσει το παιδί σε σοβαρό κίνδυνο ψυχολογικής βλάβης. Η απόφαση επικυρώθηκε από το Εφετείο με την 3081/2020 και τελικά από τον Άρειο Πάγο με την 672/2021 της 28.5.2021.
- Το σημαντικό παράλληλο στοιχείο: η απόφαση του δικαστηρίου του Texas
Παράλληλα, αμερικανικό δικαστήριο του Dallas County είχε καταλήξει στην αντίθετη πρακτική λύση. Έκρινε ότι η συνήθης διαμονή του παιδιού ήταν στο Texas, η παραμονή του παιδιού στην Ελλάδα ήταν παράνομη, ο πατέρας θα ασκούσε τα δικαιώματα επιμέλειάς του εάν δεν υπήρχε η παράνομη κατακράτηση, και διέταξε τη μητέρα να επιστρέψει το παιδί στις ΗΠΑ. Η σχετική εντολή τελικά δεν εκτελέστηκε στην Ελλάδα και το παιδί παρέμεινε εδώ.
- Η πρώτη αιτίαση ενώπιον του ΕΔΔΑ: άρνηση επιστροφής
Ο πατέρας υποστήριξε ότι τα ελληνικά δικαστήρια είχαν εφαρμόσει εσφαλμένα το άρθρο 13 §1(b) της Σύμβασης της Χάγης και είχαν δώσει δυσανάλογη βαρύτητα στην επιθυμία του παιδιού να παραμείνει στην Ελλάδα. Το ΕΔΔΑ δεν συμφώνησε.
Στη§21, έκρινε ότι τα ελληνικά δικαστήρια είχαν πραγματοποιήσει επαρκώς διεξοδική και εξατομικευμένη αξιολόγηση. Το ΕΔΔΑ δίνει ιδιαίτερη σημασία στο ότι η κρίση στηρίχθηκε σε έγγραφα, προφορικές αποδείξεις, στοιχεία και από τις δύο πλευρές, και τις δηλώσεις του ίδιου του παιδιού κατά την ιδιωτική ακρόασή του από τον δικαστή.
- Ιδιαίτερα σημαντικό: δικαίωμα του παιδιού να ακούγεται
Το ΕΔΔΑ δέχθηκε ότι τα ελληνικά δικαστήρια μπορούσαν να λάβουν υπόψη την αντίθεση του παιδιού στην επιστροφή, αφού είχαν διαπιστώσει ότι είχε αποκτήσει επαρκή βαθμό ωριμότητας ώστε οι απόψεις του να μπορούν να συνεκτιμηθούν κατά το άρθρο 13 §2 της Σύμβασης της Χάγης. Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι ότι το ΕΔΔΑ διευκρινίζει ότι η γνώμη του παιδιού αποτελεί ουσιώδες στοιχείο, αλλά δεν λειτουργεί αυτοτελώς και αποκομμένα από τη συνολική αξιολόγηση του συμφέροντός του.
- Το «βέλτιστο συμφέρον του παιδιού»
Στη §23 το ΕΔΔΑ καταλήγει ότι η άρνηση επιστροφής αντανακλούσε μια αξιολόγηση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού ευαίσθητη στις συγκεκριμένες περιστάσεις και σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Επομένως, για το ΕΔΔΑ δεν αρκεί μια αφηρημένη επίκληση του “best interests of the child”. Απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση των συγκεκριμένων πραγματικών περιστάσεων του συγκεκριμένου παιδιού. Αυτό συνδέεται άμεσα με τη νομολογιακή γραμμή X v. Latvia και Neulinger and Shuruk v. Switzerland, στις οποίες παραπέμπει ρητά το Δικαστήριο.
- Το κεντρικό εύρημα: καθυστέρηση 20 μηνών
Η διαδικασία άρχισε στις 30.9.2019 και ολοκληρώθηκε στις 28.5.2021, με συνολική διάρκεια περίπου 20 μήνες για διαδικασία επιστροφής παιδιού βάσει της Σύμβασης της Χάγης. Το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι ο πρώτος βαθμός κινήθηκε γρήγορα. Η πρώτη απόφαση εκδόθηκε μόλις περίπου πέντε εβδομάδες μετά την αίτηση.
- Πολύ ισχυρό νομολογιακό σημείο: η καθυστέρηση μπορεί να αρκεί από μόνη της
Το ΕΔΔΑ επισημαίνει ότι η ίδια η καθυστέρηση μπορεί να είναι επαρκής για να διαπιστωθεί παραβίαση των θετικών υποχρεώσεων του κράτους κατά την ΕΣΔΑ. Το ΕΔΔΑ συνδέει εδώ τη διάρκεια με θετική υποχρέωση του κράτους βάσει του άρθρου 8.
- Η συγκριτική νομολογία που συγκεντρώνει η Makris
Η §28 είναι επίσης ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή συγκεντρώνει προηγούμενες υποθέσεις όπου υπήρξε παραβίαση λόγω καθυστέρησης:
| Απόφαση | Διάρκεια |
| Makris v. Greece | ≈ 20 μήνες |
| G.N. v. Poland | 17 μήνες και 2 εβδομάδες |
| Blaga v. Romania | >13 μήνες |
| Monory v. Romania and Hungary | >12 μήνες |
| K.J. v. Poland | 12 μήνες |
| R.S. v. Poland | >6 μήνες |
- Τελική κρίση
Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ομόφωνα παραβίαση του άρθρου 8 λόγω της διάρκειας της διαδικασίας, επιδικάζοντας €2.000 για ηθική βλάβη και €800 για δικαστικά έξοδα. Η αιτίαση που αφορούσε την ίδια την άρνηση επιστροφής του παιδιού απορρίφθηκε ως απαράδεκτη.
- Συνοπτικά σημεία:
- Ο χρόνος αποτελεί στοιχείο της ουσιαστικής προστασίας του άρθρου 8 – Δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα «εύλογης διάρκειας» της δίκης. Το ΕΔΔΑ το εντάσσει στην προστασία της οικογενειακής ζωής του άρθρου 8.
- Η καθυστέρηση μπορεί μόνη της να θεμελιώσει παραβίαση – Η afor;a se καθυστερήσεις της οικογενειακής δικαιοσύνης.
- Η ακρόαση του παιδιού πρέπει να είναι ουσιαστική – Η άποψη του παιδιού μπορεί να έχει πραγματική βαρύτητα όταν το δικαστήριο διαπιστώνει επαρκή ωριμότητα. Δεν πρέπει όμως να εξετάζεται απομονωμένα, αλλά στο πλαίσιο μιας εξατομικευμένης αξιολόγησης του βέλτιστου συμφέροντος.
- Η ταχύτητα και η ποιότητα της δικαστικής κρίσης είναι δύο διαφορετικές απαιτήσεις: (α) ως προς την ποιότητα/εξατομίκευση της δικαστικής εξέτασης όπου δεν υπήρξε παραβίαση, και (β) ως προς την ταχύτητα της δικαστικής προστασίας που υπήρξε παραβίαση.
Επομένως, ακόμη και μια κατά τα λοιπά επαρκώς αιτιολογημένη δικαστική διαδικασία μπορεί να παραβιάζει το άρθρο 8 όταν δεν ολοκληρώνεται με την ιδιαίτερη ταχύτητα που απαιτεί η φύση της σχέσης γονέα-παιδιού.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
