Με την ΑΠ 42/2025 ο Άρειος Πάγος επαναβεβαιώνει ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού αποτελεί τον πυρήνα κάθε απόφασης για την άσκηση της γονικής μέριμνας. Η κρίση αυτή πρέπει να είναι εξατομικευμένη, με βάση τις πραγματικές ανάγκες και συνθήκες ζωής του συγκεκριμένου παιδιού, με σεβασμό στην ισότητα των γονέων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η επισήμανση ότι η στάθμιση πρέπει να αποβλέπει στη διαμόρφωση συνθηκών που επιτρέπουν στο παιδί να επωφελείται από τη φροντίδα και την παρουσία και των δύο γονέων του και να μην οδηγείται σε αποξένωση από κάποιον από αυτούς.
- Βασικά στοιχεία
Δικαστήριο: Άρειος Πάγος, Α3′ Πολιτικό Τμήμα
Απόφαση: 42/2025
Κρίση: 11 Νοεμβρίου 2024
Δημοσίευση: 13 Ιανουαρίου 2025
Αντικείμενο: διαφωνία γονέων σχετικά με ονοματοδοσία και βάπτιση ανήλικου τέκνου
Προσβαλλόμενη απόφαση: Μονομελές Εφετείο Αθηνών 1262/2024
Κρίσιμες διατάξεις: άρθρα 1510, 1511, 1512, 1513, 1518 και 1519 ΑΚ, όπως ισχύουν μετά τον Ν. 4800/2021.
Αποτέλεσμα: απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.
- Το βασικό νομικό ζήτημα
Οι γονείς διαφωνούσαν για δύο σημαντικά ζητήματα που αφορούσαν το παιδί τους:
(α) ποιο κύριο όνομα θα λάμβανε και
(β) αν θα βαπτιζόταν σύμφωνα με τους κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ο Άρειος Πάγος υπενθυμίζει ότι η ονοματοδοσία και το θρήσκευμα αποτελούν σημαντικές αποφάσεις για το παιδί, για τις οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 1519 ΑΚ, απαιτείται κοινή απόφαση των γονέων. Όταν οι γονείς διαφωνούν, ενεργοποιείται το άρθρο 1512 ΑΚ και αποφασίζει το δικαστήριο.
- Η σημασία του Ν. 4800/2021
Ο Άρειος Πάγος επισημαίνει ότι με τον Ν. 4800/2021 επήλθαν σημαντικές αλλαγές στις σχέσεις γονέων και τέκνων, με σκοπό την ενίσχυση της ενεργού παρουσίας και των δύο γονέων στην ανατροφή του παιδιού, στη βάση της ισότητας των γονέων ως προς τις ευθύνες και τα δικαιώματά τους και με αποκλειστικό γνώμονα το συμφέρον του τέκνου.
Ιδιαίτερα τονίζεται ότι η γονική μέριμνα ασκείται «από κοινού και εξίσου», το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού εξυπηρετείται ιδίως από την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή και τη φροντίδα του, πρέπει να αποτρέπεται η διάρρηξη των σχέσεων του παιδιού με καθέναν από τους γονείς, και το δικαστήριο οφείλει να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην προβαίνει στις διακρίσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 1511 ΑΚ.
- Τι σημαίνει «βέλτιστο συμφέρον του τέκνου»
Ο Άρειος Πάγος αντιμετωπίζει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού ως την κατευθυντήρια γραμμή για την άσκηση της γονικής μέριμνας και την επίλυση της διαφωνίας των γονέων. Το συμφέρον αυτό περιλαμβάνει, σύμφωνα με την απόφαση, το σωματικό, υλικό, πνευματικό, ψυχικό, ηθικό και γενικότερο συμφέρον του παιδιού. Κυρίως όμως, ο Άρειος Πάγος επισημαίνει ότι δεν μπορεί να προσδιορίζεται αφηρημένα.
Πρέπει να εξειδικεύεται με βάση το συγκεκριμένο παιδί και τις δικές του ανάγκες, λαμβάνοντας υπόψη μεταξύ άλλων την υγεία, την ηλικία, τις οικογενειακές και κοινωνικές συνθήκες, τη συναισθηματική και ψυχολογική ασφάλεια και σταθερότητα, τη διανοητική πρόοδο, την κοινωνική ένταξη και αποδοχή, την υπευθυνότητα, την κοινωνική συνείδηση και την ανεξαρτησία του παιδιού.
Η απόφαση δέχεται επίσης ότι το παιδί εξελίσσεται, άρα μαζί του εξελίσσονται οι ανάγκες του και αναπροσδιορίζεται το συμφέρον του. Γι’ αυτό η χρονική διάσταση έχει σημασία και μπορεί να απαιτεί στάθμιση ανάμεσα στο βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο συμφέρον του συγκεκριμένου παιδιού.
- Τι έκριναν τα δικαστήρια για το όνομα του παιδιού
Το Εφετείο είχε δεχθεί ότι οι γονείς είχαν αρχικά συμφωνήσει συγκεκριμένο όνομα. Το παιδί ήδη προσφωνούνταν με αυτό στο μητρικό, σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον, ενώ διαφορετικά προσφωνούνταν στο περιβάλλον του πατέρα. Το Εφετείο έκρινε ότι η επιλογή διαφορετικού ή διπλού ονόματος, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες αντιδικίας, θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση και αναστάτωση στο παιδί. Κατέληξε επομένως ότι το βέλτιστο συμφέρον του επέβαλλε τη διατήρηση του συγκεκριμένου κύριου ονόματος ώστε να υποστηριχθεί η σταθερή ψυχοσυναισθηματική του εξέλιξη. Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η σχετική αξιολόγηση ήταν νομικά ορθή και επαρκώς αιτιολογημένη.
- Το ζήτημα της βάπτισης
Το Εφετείο επέτρεψε στη μητέρα να προχωρήσει στη βάπτιση του παιδιού σύμφωνα με τους κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η απόφαση συνέδεσε την επιλογή αυτή με τις συγκεκριμένες συνθήκες ζωής του παιδιού, το σχολικό, οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του και την κρίση ότι η βάπτιση θα συνέβαλλε στη διατήρηση και ενίσχυση των δεσμών του με το περιβάλλον αυτό. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι, με την πρόοδο της ηλικίας και της ωριμότητάς του, το παιδί θα μπορεί να προβεί σε προσωπική επιλογή ως προς το θρήσκευμά του. Ο Άρειος Πάγος επικύρωσε ως νομικά ορθή και επαρκώς αιτιολογημένη τη σχετική κρίση του Εφετείου.
- Ισότητα των γονέων δεν σημαίνει ότι το δικαστήριο πρέπει να επιλέξει «μέση λύση»
Ένα πολύ ενδιαφέρον σημείο της ΑΠ 42/2025 είναι η διάκριση ανάμεσα στην ισότητα των γονέων και στο αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης δικαστικής διαφοράς.
Ο Άρειος Πάγος εξηγεί ότι, όταν οι γονείς αδυνατούν να συμφωνήσουν και το δικαστήριο καλείται να επιλέξει λύση, είναι δυνατό το αποτέλεσμα να εμφανίζεται ως μερική ή ολική «νίκη» του ενός και «ήττα» του άλλου. Αυτό δεν συνεπάγεται από μόνο του παραβίαση της ισότητας των γονέων, ούτε άνιση συμμετοχή τους στην ανατροφή και φροντίδα του παιδιού. Κρίσιμο είναι η δικαστική επιλογή να προκύπτει από τη στάθμιση του βέλτιστου συμφέροντος του συγκεκριμένου παιδιού και όχι από διάκριση υπέρ του ενός γονέα.
- Η παρουσία και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού
Η στάθμιση του βέλτιστου συμφέροντος πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με την απόφαση, υπό το πρίσμα της ανάγκης δημιουργίας μιας κατάστασης που θα επιτρέπει στο παιδί να εξακολουθεί να επωφελείται από τη φροντίδα και την παρουσία στη ζωή του και των δύο γονέων και να μην οδηγηθεί στην αποξένωσή του από τον έναν από αυτούς.
- Η τελική κρίση του Αρείου Πάγου
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι το Εφετείο ερμήνευσε και εφάρμοσε ορθά τα άρθρα 1510, 1511, 1512, 1513, 1518 και 1519 ΑΚ, εξειδίκευσε το βέλτιστο συμφέρον του συγκεκριμένου παιδιού με αναφορά σε συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, δεν παραβίασε την αρχή της ισότητας των γονέων, δεν προέβη σε δυσμενή διάκριση μεταξύ τους και αιτιολόγησε επαρκώς την επιλογή ως προς την ονοματοδοσία και τη βάπτιση. Κατά συνέπεια, απέρριψε στο σύνολό της την αίτηση αναίρεσης.
Συμπερασματικά:
Η αξία της ΑΠ 42/2025 ξεπερνά κατά τη γνώμη μου το ειδικό θέμα της ονοματοδοσίας και της βάπτισης. Αναδεικνύει τρεις ευρύτερες αρχές:
- Από κοινού και εξίσου γονική μέριμνα – Ο Ν. 4800/2021 συνδέεται από τον Άρειο Πάγο με την ενεργό παρουσία και των δύο γονέων και την ισότητα των γονικών ευθυνών και δικαιωμάτων.
- Εξατομικευμένο βέλτιστο συμφέρον – Δεν αρκεί μια γενική επίκληση του «συμφέροντος του παιδιού». Η έννοια πρέπει να συγκεκριμενοποιείται σε σχέση με το συγκεκριμένο παιδί, τις πραγματικές ανάγκες του και τις συνθήκες της ζωής του.
- Διατήρηση και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού – Η δικαστική στάθμιση πρέπει να γίνεται με προσανατολισμό σε μια κατάσταση στην οποία το παιδί θα συνεχίσει να επωφελείται από τη φροντίδα και την παρουσία και των δύο γονέων, χωρίς να οδηγείται σε αποξένωση από κάποιον από αυτούς.
Ακολουθεί το κείμενο της απόφασης:
