Με την ΑΠ 728/2024, ο Άρειος Πάγος επιβεβαίωσε καταδικαστική κρίση για παραβίαση δικαστικής απόφασης που ρύθμιζε την επικοινωνία πατέρα με το ανήλικο τέκνο του. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι για την εφαρμογή του άρθρου 169Α ΠΚ δεν απαιτείται η απόφαση επικοινωνίας να περιλαμβάνει εξαναγκαστικά μέτρα, να έχει προηγηθεί αναγκαστική εκτέλεση ή να έχει επιδοθεί τυπικά, εφόσον ο υπόχρεος γνώριζε τη ρύθμιση. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η εξέταση του ισχυρισμού περί άρνησης του παιδιού να ακολουθήσει τον πατέρα, τον οποίο το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε βάσει των συγκεκριμένων αποδεικτικών στοιχείων.
- Βασικά στοιχεία
Δικαστήριο: Άρειος Πάγος, Ζ΄ Ποινικό Τμήμα
Αριθμός απόφασης: 728/2024
Κρίθηκε: 3 Απριλίου 2024
Δημοσιεύθηκε: 22 Μαΐου 2024
Αντικείμενο: Παραβίαση δικαστικής απόφασης που ρύθμιζε την επικοινωνία πατέρα με ανήλικο τέκνο.
Νομική βάση: άρθρο 169Α παρ. 1 ΠΚ, με αναφορά και στο προϊσχύσαν άρθρο 232Α παρ. 1 ΠΚ.
Αποτέλεσμα: Απόρριψη της αίτησης αναίρεσης κατά της καταδικαστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αιγαίου.
- Η υπόθεση
Με την υπ’ αριθ. 50/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου είχε ρυθμιστεί προσωρινά η επικοινωνία του πατέρα με το ανήλικο τέκνο του. Για τις θερινές διακοπές προβλεπόταν επικοινωνία από 18 Αυγούστου 2016 έως 5 Σεπτεμβρίου 2016, με συγκεκριμένο τόπο και χρόνο παράδοσης του παιδιού. Το Εφετείο δέχθηκε ότι η μητέρα δεν παρέδωσε το παιδί στον πατέρα στην καθορισμένη ημερομηνία και ώρα και, με τον τρόπο αυτό, τον εμπόδισε να ασκήσει το δικαστικά καθορισμένο δικαίωμα επικοινωνίας. Για την πράξη αυτή είχε καταδικαστεί σε φυλάκιση τεσσάρων μηνών, με τριετή αναστολή, αφού της αναγνωρίστηκε ελαφρυντική περίσταση. Ο Άρειος Πάγος εξέτασε την αίτησή της για αναίρεση αυτής της απόφασης.
- Η βασική νομική θέση του Αρείου Πάγου
Το σημαντικότερο σημείο της απόφασης είναι ότι ο Άρειος Πάγος προσδιορίζει τα στοιχεία που απαιτούνται για την εφαρμογή του άρθρου 169Α ΠΚ. Για τη στοιχειοθέτηση του αδικήματος απαιτείται:
- Αντικειμενικά: μη συμμόρφωση του υπόχρεου σε διάταξη δικαστικής απόφασης.
- Υποκειμενικά: δόλος, δηλαδή γνώση της δικαστικής ρύθμισης και θέληση παραβίασής της.
- Δεν απαιτείται να έχουν προβλεφθεί μέσα αναγκαστικής εκτέλεσης
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ΑΠ 728/2024. Ο Άρειος Πάγος επισημαίνει ότι, παρότι η δικαστική απόφαση που ρυθμίζει την επικοινωνία γονέα και παιδιού είναι διαπλαστική και όχι καταψηφιστική, για τη στοιχειοθέτηση του αδικήματος δεν απαιτείται:
- η απόφαση να περιλαμβάνει εξαναγκαστικά μέτρα των άρθρων 946 ή 947 ΚΠολΔ,
- ούτε να έχει προηγηθεί αναγκαστική εκτέλεσή της.
Άρα, η ποινική προστασία της απόφασης επικοινωνίας δεν εξαρτάται από την προηγούμενη ενεργοποίηση των μέσων αναγκαστικής εκτέλεσης.
- Δεν απαιτείται τυπική επίδοση της απόφασης
Εξίσου σημαντική είναι η θέση ότι δεν απαιτείται τυπική επίδοση της δικαστικής απόφασης στον υπόχρεο. Αρκεί να αποδεικνύεται ότι ο υπόχρεος είχε λάβει με οποιονδήποτε τρόπο γνώση της απόφασης που ρύθμιζε την επικοινωνία. Ο Άρειος Πάγος παραπέμπει σχετικά και στις ΑΠ 27/2023, ΑΠ 779/2022 και ΑΠ 897/2019.
- Ο ισχυρισμός ότι «το παιδί δεν ήθελε να πάει»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο εξετάστηκε ο ισχυρισμός ότι η μη πραγματοποίηση της επικοινωνίας δεν οφειλόταν στη μητέρα αλλά στην άρνηση του ίδιου του παιδιού να ακολουθήσει τον πατέρα λόγω φόβου. Το Εφετείο απέρριψε τον ισχυρισμό και ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η σχετική αιτιολογία ήταν επαρκής.
Στην κρίση αυτή συνεκτιμήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι:
- δεν είχε αποδειχθεί λεκτική ή σωματική βία του πατέρα απέναντι στο παιδί,
- η προηγούμενη επικοινωνία τους περιγραφόταν ως θετική,
- το παιδί τελικά ακολούθησε οικειοθελώς τον πατέρα μία εβδομάδα αργότερα,
- και το δικαστήριο απέδωσε τη μη πραγματοποίηση της επικοινωνίας στη συμπεριφορά της μητέρας και όχι σε αυθόρμητη άρνηση του παιδιού.
- Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο: η αποξένωση
Κατά την παράθεση και επικύρωση της αιτιολογίας του δικαστηρίου της ουσίας, αναφέρεται ότι η κατηγορούμενη ενήργησε με πρόθεση ώστε να μην επιτρέψει την επικοινωνία του ανηλίκου με τον πατέρα, «επιθυμώντας την πλήρη αποξένωσή του από αυτόν».
- Η θέση του Αρείου Πάγου για την αιτιολογία
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η απόφαση του Εφετείου περιείχε την απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αφού εξέθετε τα πραγματικά περιστατικά, τα αποδεικτικά μέσα, τα στοιχεία της αντικειμενικής και υποκειμενικής υπόστασης, τη γνώση της υποχρέωσης συμμόρφωσης, τη βούληση παραβίασης της απόφασης, και την απάντηση στον ισχυρισμό περί άρνησης του παιδιού.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι η διαφορετική εκτίμηση των μαρτυρικών καταθέσεων και των άλλων αποδεικτικών στοιχείων αφορά την κρίση επί της ουσίας και δεν αποτελεί, από μόνη της, αντικείμενο αναιρετικού ελέγχου.
- Τελική κρίση
Ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης κατά της υπ’ αριθ. 103/2022 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αιγαίου και καταδίκασε την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα, ύψους 250 ευρώ.
– Η δικαστικά καθορισμένη επικοινωνία δεν αποτελεί απλή σύσταση. Η εν γνώσει μη συμμόρφωση μπορεί να θεμελιώσει ποινική ευθύνη κατά το άρθρο 169Α ΠΚ.
– Δεν απαιτείται προηγούμενη αναγκαστική εκτέλεση ή πρόβλεψη εξαναγκαστικών μέτρων για να στοιχειοθετηθεί το συγκεκριμένο αδίκημα.
– Δεν απαιτείται τυπική επίδοση της απόφασης, εφόσον αποδεικνύεται ότι ο υπόχρεος γνώριζε τη δικαστική ρύθμιση.
– Η επίκληση άρνησης του παιδιού δεν αρκεί αυτομάτως για να αποκλειστεί ο δόλος. Στη συγκεκριμένη υπόθεση εξετάστηκε αν η άρνηση ήταν πραγματικά αυθόρμητη και το δικαστήριο κατέληξε, βάσει των αποδεικτικών στοιχείων, ότι η μη επικοινωνία οφειλόταν στη συμπεριφορά της μητέρας.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
