Το κράτος δεν μπορεί να επιβάλλει σε έναν πατέρα δυσμενέστερο νομικό καθεστώς ως προς την επικοινωνία με το παιδί του απλώς επειδή το παιδί γεννήθηκε εκτός γάμου, χωρίς πολύ σοβαρούς λόγους που να δικαιολογούν αυτή τη διαφορετική μεταχείριση.
- Βασικά στοιχεία
Υπόθεση: Sahin v. Germany [GC]
Αριθμός προσφυγής: 30943/96
Δικαστήριο: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Ευρεία Σύνθεση
Ημερομηνία: 8 Ιουλίου 2003
Άρθρα ΕΣΔΑ: άρθρο 8 και άρθρο 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8.
Κρίση: μη παραβίαση του άρθρου 8, με ψήφους 12 προς 5, αλλά ομόφωνη διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8.
- Πραγματικά περιστατικά
Ο προσφεύγων ήταν πατέρας παιδιού που είχε γεννηθεί εκτός γάμου το 1988. Είχε αναγνωρίσει την πατρότητα και διατηρούσε επαφή με το παιδί μέχρι τον Οκτώβριο του 1990, οπότε η μητέρα απαγόρευσε κάθε περαιτέρω επικοινωνία. Ο πατέρας προσέφυγε στα γερμανικά δικαστήρια ζητώντας δικαίωμα επικοινωνίας. Σύμφωνα με το τότε ισχύον γερμανικό δίκαιο, το πρόσωπο που είχε την επιμέλεια παιδιού γεννημένου εκτός γάμου μπορούσε να καθορίζει την επικοινωνία του παιδιού με τον πατέρα, ενώ το δικαστήριο μπορούσε να επιτρέψει την επικοινωνία μόνο εφόσον αυτή εξυπηρετούσε το συμφέρον του παιδιού. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο αναγνώρισε ότι το αίτημα του πατέρα στηριζόταν σε γνήσια αισθήματα προς το παιδί, αλλά έκρινε ότι η επικοινωνία δεν εξυπηρετούσε το συμφέρον του, λόγω της έντονης αντίθεσης της μητέρας.
- Η πραγματογνωμοσύνη
Σε δεύτερο βαθμό ζητήθηκε ψυχολογική πραγματογνωμοσύνη. Η πραγματογνώμονας συναντήθηκε επανειλημμένα με τον πατέρα, τη μητέρα και το παιδί και κατέληξε ότι η επικοινωνία με τον πατέρα δεν ήταν προς το συμφέρον του παιδιού. Θεώρησε επίσης ότι δεν ήταν σκόπιμο το παιδί, ηλικίας περίπου πέντε ετών, να εξεταστεί απευθείας από το δικαστήριο. Το περιφερειακό δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή, λαμβάνοντας υπόψη τις εντάσεις μεταξύ των γονέων και τον εκτιμώμενο κίνδυνο οι επισκέψεις να επηρεάσουν την ανάπτυξη του παιδιού.
- Άρθρο 8 ΕΣΔΑ: σεβασμός της οικογενειακής ζωής
Το ΕΔΔΑ δέχθηκε ότι η άρνηση επικοινωνίας αποτελούσε επέμβαση στην οικογενειακή ζωή του προσφεύγοντος. Η επέμβαση, όμως, είχε βάση στο εθνικό δίκαιο και υπηρετούσε τους θεμιτούς σκοπούς της προστασίας της υγείας ή της ηθικής και των δικαιωμάτων και ελευθεριών του παιδιού. Ιδιαίτερη σημασία έδωσε το Δικαστήριο στην ποιότητα της διαδικασίας λήψης της απόφασης. Ο πατέρας είχε τη δυνατότητα να παρουσιάσει τα επιχειρήματά του, είχε πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες στις οποίες στηρίχθηκαν τα δικαστήρια, ενώ το δευτεροβάθμιο δικαστήριο είχε επιπλέον στη διάθεσή του πραγματογνωμοσύνη. Το ΕΔΔΑ έκρινε συνεπώς ότι η διαδικασία παρείχε επαρκή βάση ώστε να ληφθεί αιτιολογημένη απόφαση και ότι είχαν τηρηθεί οι διαδικαστικές απαιτήσεις του άρθρου 8. Αποτέλεσμα: μη παραβίαση του άρθρου 8, με 12 ψήφους έναντι 5.
- Η ακρόαση του παιδιού
Ένα επίσης σημαντικό σημείο της απόφασης αφορά τη συμμετοχή του παιδιού στη δικαστική διαδικασία. Το ΕΔΔΑ δεν δέχθηκε ότι τα εθνικά δικαστήρια είναι σε κάθε περίπτωση υποχρεωμένα να εξετάζουν το παιδί απευθείας ενώπιον του δικαστηρίου όταν αποφασίζουν για την επικοινωνία. Αυτό εξαρτάται από τις ιδιαίτερες περιστάσεις και ιδίως από την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Στη συγκεκριμένη υπόθεση το παιδί ήταν περίπου πέντε ετών. Λαμβάνοντας υπόψη τη μέθοδο της πραγματογνώμονος και τον τρόπο με τον οποίο είχε διερευνήσει τη στάση του παιδιού, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια μπορούσαν να βασιστούν στα πορίσματά της χωρίς να υπερβούν το περιθώριο εκτίμησής τους.
- Το κρίσιμο σημείο: διάκριση μεταξύ πατέρων
Το τότε γερμανικό δίκαιο προέβλεπε διαφορετικά πρότυπα προστασίας. O γονέας χωρίς επιμέλεια παιδιού γεννημένου εντός γάμου είχε νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα επικοινωνίας, το οποίο μπορούσε να περιοριστεί ή να ανασταλεί. Αντίθετα, στην περίπτωση πατέρα παιδιού γεννημένου εκτός γάμου, η προσωπική επικοινωνία εξαρτιόταν από τη συγκατάθεση της μητέρας ή από δικαστική απόφαση ότι η επικοινωνία ήταν προς το συμφέρον του παιδιού. Το αποτέλεσμα ήταν ότι στον προσφεύγοντα επιβαλλόταν βαρύτερο βάρος από εκείνο που θα αντιμετώπιζε ένας διαζευγμένος πατέρας, παρότι τα ίδια τα εθνικά δικαστήρια είχαν δεχθεί τη γνησιότητα των κινήτρων του.
Το Δικαστήριο τόνισε ότι απαιτούνται πολύ σοβαροί λόγοι για να δικαιολογηθεί διαφορετική μεταχείριση μεταξύ πατέρα παιδιού γεννημένου εκτός γάμου και πατέρα παιδιού γεννημένου εντός γάμου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε τέτοιους λόγους. Παραβίαση του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 8, ομόφωνα.
- Αποζημίωση
Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 41 της ΕΣΔΑ, το ΕΔΔΑ επιδίκασε στον προσφεύγοντα 20.000 ευρώ για ηθική βλάβη, καθώς και ποσό για δικαστικά έξοδα και δαπάνες.
Συμπερασματικά:
Το κράτος δεν μπορεί να επιβάλλει σε έναν πατέρα δυσμενέστερο νομικό καθεστώς ως προς την επικοινωνία με το παιδί του απλώς επειδή το παιδί γεννήθηκε εκτός γάμου, χωρίς πολύ σοβαρούς λόγους που να δικαιολογούν αυτή τη διαφορετική μεταχείριση.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
