Η τυπική παρουσία δικηγόρου δεν αρκεί για τη διασφάλιση του δικαιώματος υπεράσπισης. Ο κατηγορούμενος πρέπει να διαθέτει πραγματικό και επαρκή χρόνο για να επικοινωνήσει με τον συνήγορό του και να προετοιμάσει την υπεράσπισή του, με συνεκτίμηση της σοβαρότητας, της πολυπλοκότητας και του σταδίου της υπόθεσης.
- Βασικά στοιχεία
Υπόθεση: Selami v. Greece
Αριθμός προσφυγής: 43274/16
Δικαστήριο: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Τρίτο Τμήμα
Ημερομηνία απόφασης: 10 Φεβρουαρίου 2026
Προσφεύγων: Kledi Selami, Αλβανός υπήκοος
Κρίσιμη διάταξη: άρθρο 6 §§ 1 και 3 (β) της ΕΣΔΑ
Αποτέλεσμα: ομόφωνη διαπίστωση παραβίασης ως προς τον ανεπαρκή χρόνο προετοιμασίας της υπεράσπισης.
- Ιστορικό
Ο προσφεύγων είχε κατηγορηθεί για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως και άλλα αδικήματα. Το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Σύρου τον έκρινε ένοχο και του επέβαλε ισόβια κάθειρξη. Στη συνέχεια άσκησε έφεση. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2014, κατά την εκδίκαση της έφεσης ενώπιον του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Βορείου Αιγαίου, εμφανίστηκε χωρίς δικηγόρο. Επειδή δεν μιλούσε ελληνικά αλλά μόνο αλβανικά, διορίστηκε διερμηνέας. Ο προσφεύγων ζήτησε αναβολή, εξηγώντας ότι προσπαθούσε να πουλήσει περιουσία στην Αλβανία προκειμένου να εξασφαλίσει χρήματα για δικηγόρο της επιλογής του. Το αίτημα απορρίφθηκε ως αόριστο. Το δικαστήριο του διόρισε αυτεπαγγέλτως δικηγόρο και διέκοψε τη συνεδρίαση για μόλις μία ώρα, προκειμένου να προετοιμάσει μαζί της την υπεράσπισή του. Όταν συνεχίστηκε η δίκη, ο προσφεύγων επανέλαβε το αίτημα για αναβολή. Το δικαστήριο δεν το έκανε δεκτό και τελικά επικύρωσε την καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη.
- Προσφυγή στον Άρειο Πάγο
Ο προσφεύγων προσέφυγε στον Άρειο Πάγο, αυτή τη φορά εκπροσωπούμενος από δικηγόρο της επιλογής του. Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι δεν του επετράπη να εξασφαλίσει δικηγόρο της επιλογής του, η μία ώρα που του δόθηκε για να προετοιμαστεί με τη διορισθείσα δικηγόρο ήταν ανεπαρκής, ο διερμηνέας δεν είχε τεθεί στη διάθεση του ίδιου και της δικηγόρου κατά το διάστημα αυτό. Με την απόφαση 1339/2015 της 18ης Δεκεμβρίου 2015, ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης.
- Η κρίση του ΕΔΔΑ για τον χρόνο προετοιμασίας
Το ΕΔΔΑ υπενθυμίζει ότι, για να κριθεί εάν ένας κατηγορούμενος είχε επαρκή χρόνο προετοιμασίας της υπεράσπισής του, πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη η φύση της διαδικασίας, η πολυπλοκότητα της υπόθεσης, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία. Στην υπόθεση Selami έδωσε ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι επρόκειτο για εξαιρετικά σοβαρή ποινική υπόθεση, η οποία είχε οδηγήσει σε καταδίκη σε ισόβια κάθειρξη. Επιπλέον, το Εφετείο αποτελούσε το τελευταίο δικαστήριο που μπορούσε να εξετάσει την ουσία της υπόθεσης, δεδομένου ότι ο μεταγενέστερος έλεγχος του Αρείου Πάγου αφορούσε νομικά ζητήματα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η διακοπή μίας μόνο ώρας ήταν σαφώς ανεπαρκής για να μπορέσει ο κατηγορούμενος να επικοινωνήσει με τη διορισμένη δικηγόρο και να προετοιμάσει τα επιχειρήματα και την υπεράσπισή του.
- Ιδιαίτερη σημασία στη θέση του κατηγορουμένου
Το ΕΔΔΑ έλαβε επίσης υπόψη ότι ο προσφεύγων ήταν αλλοδαπός, βρισκόταν κρατούμενος, δεν γνώριζε την ελληνική γλώσσα, δεν γνώριζε τις διατάξεις του ελληνικού Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, δεν είχε δικηγόρο να τον συμβουλεύσει πριν από τη συνεδρίαση. Το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρχαν επομένως επαρκείς ενδείξεις που επέβαλλαν στο Εφετείο να λάβει θετικά μέτρα, διακόπτοντας αυτεπαγγέλτως τη διαδικασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η προστασία του δικαιώματος υπεράσπισης δεν εξαντλείται στον τυπικό διορισμό ενός δικηγόρου. Απαιτείται να υπάρχουν και οι πραγματικές προϋποθέσεις ώστε η νομική συνδρομή να μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
- Η επανάληψη του αιτήματος αναβολής
Σημαντικό είναι επίσης ότι ο προσφεύγων επανέλαβε το αίτημα αναβολής κατά τη διάρκεια της απολογίας του. Το ΕΔΔΑ θεώρησε την ενέργεια αυτή ένδειξη του προβλήματος που υπήρχε με τον διαθέσιμο χρόνο και της επιφανειακής μόνο επικοινωνίας που είχε καταστεί δυνατή με τη διορισμένη δικηγόρο λόγω έλλειψης χρόνου. Γι’ αυτό το Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι ο προσφεύγων είχε παραιτηθεί, κατά τρόπο συνειδητό και εν πλήρει γνώσει, από το δικαίωμά του να ζητήσει περισσότερο χρόνο.
Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 §§ 1 και 3 (β) της ΕΣΔΑ, δηλαδή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη σε συνδυασμό με το δικαίωμα του κατηγορουμένου να διαθέτει επαρκή χρόνο και ευχέρειες για την προετοιμασία της υπεράσπισής του.
- Τι έκρινε για τον διερμηνέα
Στο συγκεκριμένο ζήτημα το αποτέλεσμα ήταν διαφορετικό. Ο προσφεύγων υποστήριξε ότι κατά τη διάρκεια της μίας ώρας δεν είχε στη διάθεσή του διερμηνέα ώστε να επικοινωνήσει με τη δικηγόρο. Το ΕΔΔΑ όμως διαπίστωσε ότι από τις εθνικές δικαστικές αποφάσεις προέκυπτε πως ο διερμηνέας είχε διοριστεί πριν από τη δικηγόρο και είχε τεθεί στη διάθεσή τους σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική. Δεν είχαν προσκομιστεί στοιχεία που να αποδεικνύουν το αντίθετο. Για τον λόγο αυτό το συγκεκριμένο παράπονο κρίθηκε προδήλως αβάσιμο και απαράδεκτο.
- Δικαίωμα επιλογής δικηγόρου
Το ΕΔΔΑ δεν δικαίωσε τον προσφεύγοντα ως προς το αίτημά του να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο της δικής του επιλογής. Ο προσφεύγων είχε ζητήσει αναβολή υποστηρίζοντας ότι θα πωλούσε περιουσία για να εξασφαλίσει τα χρήματα για δικηγόρο. Δεν είχε όμως προσδιορίσει συγκεκριμένες ενέργειες που είχε ήδη κάνει για την πώληση ούτε επαφές με συγκεκριμένο δικηγόρο. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το ελληνικό Εφετείο είχε προβεί σε συγκεκριμένη δικαστική αξιολόγηση και είχε δώσει σχετικούς και επαρκείς λόγους για την απόρριψη της αναβολής με αυτόν τον σκοπό. Το παράπονο βάσει του άρθρου 6 §§ 1 και 3 (γ) κρίθηκε επομένως προδήλως αβάσιμο. Άρα η ουσία της καταδίκης της Ελλάδας δεν ήταν ότι δεν επιτράπηκε στον κατηγορούμενο να επιλέξει δικηγόρο, αλλά ότι, αφού διορίστηκε δικηγόρος, δεν του δόθηκε επαρκής χρόνος για να προετοιμάσει αποτελεσματικά μαζί του την υπεράσπιση.
- Αποζημίωση
Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 1.500 ευρώ για ηθική βλάβη, 800 ευρώ για δικαστικές δαπάνες και έξοδα. Η καταβολή πρέπει να γίνει εντός τριών μηνών, ενώ προβλέπεται τόκος υπερημερίας σε περίπτωση καθυστέρησης.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της απόφασης:
