Το ΕΔΔΑ καταδίκασε ομόφωνα την Ελλάδα στην υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας, κρίνοντας ότι η διατήρηση διοικητικής κύρωσης ποινικού χαρακτήρα για πράξη για την οποία ο προσφεύγων είχε ήδη αθωωθεί οριστικά από ποινικό δικαστήριο παραβίασε τόσο την αρχή ne bis in idem όσο και το τεκμήριο αθωότητας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση ότι η αδυναμία προσκόμισης του πλήρους σκεπτικού της αθωωτικής απόφασης δεν μπορούσε να καταλογιστεί στον προσφεύγοντα, καθώς αυτός είχε προβεί εγκαίρως στις απαραίτητες ενέργειες για την απόκτησή του.
Βασικά στοιχεία
Δικαστήριο: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Τρίτο Τμήμα
Υπόθεση: Mamais v. Greece
Αρ. προσφυγής: 41542/19
Ημερομηνία απόφασης: 10 Μαρτίου 2026
Προσφεύγων: Nikolaos Mamais
Καθ’ ου: Ελλάδα
Κρίση: ομόφωνη διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 4 §1 του 7ου Πρωτοκόλλου και του άρθρου 6 §2 της ΕΣΔΑ. Δίκαιη ικανοποίηση: 9.800 ευρώ για ηθική βλάβη.
- Αντικείμενο της υπόθεσης
Η υπόθεση αφορούσε την επιβολή διοικητικού προστίμου για παράνομη εξόρυξη λίθων, παρά το γεγονός ότι ο προσφεύγων είχε αθωωθεί από το ποινικό δικαστήριο για την ίδια ουσιαστικά πράξη. Το κεντρικό ζήτημα ήταν ότι το διοικητικό δικαστήριο δεν έλαβε δεσμευτικά υπόψη την ποινική αθώωση, επειδή στο διαθέσιμο κείμενο της αθωωτικής απόφασης δεν περιλαμβανόταν το σκεπτικό της.
- Τα πραγματικά περιστατικά
Στις 16 Μαΐου 2008 αποδόθηκε στον προσφεύγοντα παράνομη εξόρυξη λίθων από ακίνητο στην Άνδρο. Στις 18 Σεπτεμβρίου 2008, η Επιθεώρηση Μεταλλείων του επέβαλε πρόστιμο 16.000 ευρώ για παράνομη εξορυκτική δραστηριότητα. Ο προσφεύγων υποστήριξε ότι επρόκειτο για συνήθεις οικοδομικές εργασίες για τις οποίες διέθετε άδεια και προσέβαλε τη διοικητική κύρωση.
- Η ποινική αθώωση
Στις 11 Μαρτίου 2013, με την απόφαση 21/2013, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Σύρου αθώωσε τον προσφεύγοντα για την παράνομη εξόρυξη αδρανών στις 16 Μαΐου 2008 και στις 7 Φεβρουαρίου 2011. Ο προσφεύγων προσκόμισε τις σχετικές αποφάσεις στο διοικητικό δικαστήριο. Ωστόσο, τα αντίγραφα περιείχαν τα πρακτικά και το διατακτικό, όχι όμως το σκεπτικό της αθώωσης.
- Η στάση των διοικητικών δικαστηρίων
Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε την προσφυγή του και έκρινε νόμιμο το πρόστιμο, θεωρώντας ότι από τον φάκελο δεν προέκυπτε εάν οι αθωωτικές αποφάσεις είχαν καταστεί αμετάκλητες. Στη συνέχεια, ο προσφεύγων προσκόμισε πιστοποιητικά που επιβεβαίωναν ότι δεν είχε ασκηθεί ένδικο μέσο. Παρά ταύτα, το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών, με την απόφαση 1505/2019 της 3ης Απριλίου 2019, απέρριψε την έφεση, επειδή δεν αναφερόταν ο λόγος της ποινικής αθώωσης και επομένως δεν μπορούσε να διαπιστωθεί εάν η αθώωση οφειλόταν σε διαδικαστικούς ή ουσιαστικούς λόγους.
- Η σημασία του άρθρου 5 §2 ΚΔΔ
Το ΕΔΔΑ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στο άρθρο 5 §2 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας. Η διάταξη προβλέπει ότι τα διοικητικά δικαστήρια δεσμεύονται από τις αμετάκλητες καταδικαστικές αλλά και αθωωτικές αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων, με την προβλεπόμενη από τον νόμο εξαίρεση. Το ΕΔΔΑ επισημαίνει επίσης ότι, σύμφωνα με την έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής, η διάταξη τροποποιήθηκε προκειμένου η Ελλάδα να συμμορφωθεί με τη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με το τεκμήριο αθωότητας και την απαγόρευση της διπλής δίωξης.
- Το ΕΔΔΑ θεωρεί το διοικητικό πρόστιμο «ποινικής φύσης»
Παρότι τυπικά επρόκειτο για διοικητική κύρωση, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι είχε ποινικό χαρακτήρα για τους σκοπούς της Σύμβασης. Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι η κύρωση αποσκοπούσε στην τιμωρία και αποτροπή της παραβατικής συμπεριφοράς, μπορούσε να επιβληθεί γενικά και όχι μόνο σε πρόσωπα ειδικής κατηγορίας, το ανώτατο προβλεπόμενο πρόστιμο μπορούσε να φθάσει τις 160.000 ευρώ. Κατά συνέπεια, η διαδικασία που οδήγησε στην επιβολή του προστίμου ήταν «ποινικής» φύσης κατά την έννοια της ΕΣΔΑ.
- Η αθώωση ήταν οριστική και επί της ουσίας
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η απόφαση 21/2013 αποτελούσε πραγματική αθώωση επί της ουσίας. Το ποινικό δικαστήριο είχε αξιολογήσει τα αποδεικτικά στοιχεία και την ενοχή του προσφεύγοντος και δεν είχε απλώς περατώσει τη διαδικασία για διαδικαστικούς λόγους. Εφόσον δεν ασκήθηκε ένδικο μέσο εντός της σχετικής προθεσμίας, η αθώωση κατέστη οριστική στις 21 Μαρτίου 2013.
- Ιδιαίτερα σημαντική κρίση για την έλλειψη πλήρους αντιγράφου
Το ΕΔΔΑ δεν δέχθηκε να μετακυλιστεί στον πολίτη η ευθύνη για το γεγονός ότι δεν υπήρχε πλήρες αντίγραφο της αθωωτικής απόφασης. Διαπίστωσε ότι ο προσφεύγων είχε προβεί εγκαίρως στις απαραίτητες ενέργειες για να αποκτήσει πλήρες αντίγραφο και ότι ακόμη και η Κυβέρνηση παραδέχθηκε πως ο δικαστής που είχε εκδώσει την απόφαση δεν μπορούσε το 2015 να συντάξει και να υπογράψει το πλήρες κείμενο, επειδή είχε ήδη μετατεθεί. Το Δικαστήριο κατέληξε επομένως ότι η μη προσκόμιση του πλήρους κειμένου της αθωωτικής απόφασης δεν μπορούσε να καταλογιστεί στον προσφεύγοντα.
- Ίδια πραγματικά περιστατικά
Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι η ποινική και η διοικητική διαδικασία αφορούσαν ουσιαστικά τα ίδια πραγματικά περιστατικά την ίδια πράξη, στον ίδιο τόπο, στις 16 Μαΐου 2008, σχετικά με παράνομη εξόρυξη λίθων. Το πρόστιμο μάλιστα είχε επιβληθεί βάσει της ίδιας νομοθετικής διάταξης για την πράξη για την οποία ο προσφεύγων είχε αθωωθεί.
- Δεν υπήρχε επαρκής σύνδεση των δύο διαδικασιών
Το ΕΔΔΑ εξέτασε εάν η ποινική και η διοικητική διαδικασία αποτελούσαν ένα επαρκώς συνδεδεμένο σύνολο. Διαπίστωσε ότι οι δύο διαδικασίες διεξήχθησαν από διαφορετικές αρχές, ακολούθησαν αυτοτελή πορεία, κατέστησαν οριστικές ανεξάρτητα η μία από την άλλη, είχαν ως κοινό στόχο την τιμωρία και αποτροπή, βασίζονταν στα ίδια κύρια αποδεικτικά στοιχεία.
Υπήρξε επίσης σημαντική χρονική απόσταση. Οι δύο διαδικασίες εξελίσσονταν παράλληλα για περίπου 4 έτη και 6 μήνες, ενώ η διοικητική διαδικασία ολοκληρώθηκε περισσότερο από έξι χρόνια μετά την οριστική ποινική αθώωση. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι αυτή η καθυστέρηση δεν μπορούσε να αποδοθεί στον προσφεύγοντα.
Κατά συνέπεια, οι διαδικασίες δεν ήταν τόσο στενά συνδεδεμένες χρονικά και ουσιαστικά ώστε να θεωρούνται ενιαία ολοκληρωμένη διαδικασία.
- Παραβίαση της αρχής ne bis in idem
Το ΕΔΔΑ κατέληξε ότι η παράλειψη των διοικητικών δικαστηρίων να λάβουν υπόψη την ποινική διαδικασία είχε ως αποτέλεσμα παραβίαση του άρθρου 4 §1 του 7ου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, δηλαδή της αρχής ne bis in idem.
Με απλά λόγια δεν επιτρέπεται ένα πρόσωπο, μετά την οριστική αθώωσή του, να υφίσταται αυτοτελή δεύτερη διαδικασία ποινικού χαρακτήρα για τα ίδια ουσιαστικά πραγματικά περιστατικά, όταν οι δύο διαδικασίες δεν αποτελούν ένα επαρκώς συνδεδεμένο ενιαίο σύνολο.
- Παραβίαση και του τεκμηρίου αθωότητας
Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε επιπλέον παραβίαση του άρθρου 6 §2 της ΕΣΔΑ. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι τα διοικητικά δικαστήρια καταλόγισαν στον προσφεύγοντα ευθύνη για την ίδια πράξη για την οποία είχε ήδη αθωωθεί από τα ποινικά δικαστήρια. Το Δικαστήριο παρέπεμψε σχετικά και στη νομολογία του στην υπόθεση Kapetanios and Others v. Greece.
- Αποζημίωση και δυνατότητα επανάληψης της εσωτερικής διαδικασίας
Ο προσφεύγων ζήτησε 30.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 44.138,50 ευρώ για την οικονομική ζημία που συνέδεε με το πρόστιμο, τους τόκους και τις επιβαρύνσεις. Το ΕΔΔΑ του επιδίκασε 9.800 ευρώ για ηθική βλάβη. Απέρριψε όμως το αίτημα για αποζημίωση της περιουσιακής ζημίας, επισημαίνοντας ότι ο προσφεύγων μπορούσε να ζητήσει επανάληψη της διαδικασίας ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων και ακύρωση του προστίμου.
Συμπερασματικά:
Μια διοικητική κύρωση μπορεί να θεωρηθεί «ποινική» για τους σκοπούς της ΕΣΔΑ, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό της στο εθνικό δίκαιο. Το ne bis in idem εξετάζεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά και εάν αυτά είναι ταυτόσημα ή ουσιωδώς τα ίδια. Η διοίκηση και τα διοικητικά δικαστήρια δεν μπορούν να αγνοούν μία οριστική ποινική αθώωση υπό τις συνθήκες που εξετάζει η απόφαση. Διοικητικές δυσλειτουργίες στην έκδοση του πλήρους κειμένου μιας δικαστικής απόφασης δεν μπορούν να καταλογίζονται στον πολίτη, όταν εκείνος έχει εγκαίρως ενεργήσει για να το αποκτήσει.
Ακολουθεί η απόφαση στο σύνδεσμο:
