Institute for Family Studies, Δρ. Linda Nielsen – 20.06.2017
Η Δρ. Linda Nielsen είναι καθηγήτρια Εφηβικής και Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Wake Forest. Έχει δημοσιεύσει πολυάριθμες μελέτες σχετικά με τη συνεπιμέλεια και συχνά καλείται να παρουσιάσει τα ερευνητικά ευρήματα σε νομοθετικές επιτροπές και επαγγελματίες των οικογενειακών δικαστηρίων.
Ποιο είναι το πλέον ωφέλιμο μοντέλο ανατροφής για τα παιδιά μετά τον χωρισμό ή το διαζύγιο των γονέων τους;
Είναι τα παιδιά σε καλύτερη θέση όταν διαμένουν κυρίως ή αποκλειστικά με τον έναν γονέα, στο πλαίσιο της αποκλειστικής φυσικής επιμέλειας (Sole Physical Custody – SPC), περνώντας διαφορετικά χρονικά διαστήματα με τον άλλο γονέα; Ή μήπως έχουν καλύτερα αποτελέσματα όταν ζουν με κάθε γονέα τουλάχιστον το 35% του χρόνου, στο πλαίσιο της κοινής φυσικής επιμέλειας / συνεπιμέλειας (Joint Physical Custody / Shared Parenting – JPC);
Επιπλέον, είναι ωφέλιμη η συνεπιμέλεια όταν οι γονείς βρίσκονται σε υψηλή και διαρκή σύγκρουση; Και, τελικά, μήπως η συνεπιμέλεια επιλέγεται μόνο από μια πολύ συγκεκριμένη κατηγορία γονέων – εκείνους με υψηλότερα εισοδήματα, χαμηλότερες συγκρούσεις και περισσότερο συνεργατικές σχέσεις, οι οποίοι από την αρχή συμφωνούν οικειοθελώς να μοιραστούν τη φροντίδα των παιδιών;
Για να απαντήσω στα ερωτήματα αυτά, εξέτασα 54 μελέτες που συνέκριναν τα αποτελέσματα των παιδιών σε οικογένειες συνεπιμέλειας και αποκλειστικής επιμέλειας, ανεξάρτητα από το οικογενειακό εισόδημα και το επίπεδο γονικής σύγκρουσης. Σε μια άλλη πρόσφατη μελέτη ανέλυσα όλες τις έρευνες που συνέκριναν τα επίπεδα συγκρούσεων και την ποιότητα της γονικής συνεργασίας μεταξύ των δύο ομάδων γονέων.
Από την έρευνά μου προέκυψαν δέκα βασικά ευρήματα, πολλά από τα οποία διαψεύδουν ευρέως διαδεδομένες αντιλήψεις που συχνά οδηγούν σε αποφάσεις επιμέλειας οι οποίες δεν εξυπηρετούν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.
- Τα παιδιά στη συνεπιμέλεια έχουν καλύτερα αποτελέσματα
Στις 54 μελέτες – εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου τα παιδιά χρειάζονταν προστασία από κακοποιητικό ή παραμελητικό γονέα – τα παιδιά που μεγάλωναν σε καθεστώς συνεπιμέλειας εμφάνισαν καλύτερα αποτελέσματα από τα παιδιά σε καθεστώς αποκλειστικής επιμέλειας.
Οι δείκτες ευημερίας περιλάμβαναν:
- σχολικές επιδόσεις,
- ψυχική υγεία (άγχος, κατάθλιψη, αυτοεκτίμηση, ικανοποίηση από τη ζωή),
- προβλήματα συμπεριφοράς (παραβατικότητα, σχολικά προβλήματα, εκφοβισμός, χρήση ουσιών, κάπνισμα),
- σωματική υγεία και ασθένειες που συνδέονται με το στρες,
- σχέσεις με γονείς, θετούς γονείς και παππούδες-γιαγιάδες.
- Τα βρέφη και τα νήπια δεν επηρεάζονται αρνητικά
Τα βρέφη και τα νήπια που ζουν σε καθεστώς συνεπιμέλειας δεν παρουσιάζουν χειρότερα αποτελέσματα από εκείνα που ζουν σε καθεστώς αποκλειστικής επιμέλειας.
Η διανυκτέρευση και στους δύο γονείς δεν αποδυναμώνει τον δεσμό των μικρών παιδιών με κανέναν από τους δύο.
- Η υψηλή γονική σύγκρουση δεν αναιρεί τα οφέλη της συνεπιμέλειας
Ακόμη και όταν λήφθηκε υπόψη το επίπεδο σύγκρουσης μεταξύ των γονέων, τα παιδιά στη συνεπιμέλεια συνέχισαν να παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα σε πολλούς δείκτες ευημερίας.
Η υψηλή σύγκρουση δεν εξουδετέρωνε τα οφέλη που συνδέονται με τη συνεπιμέλεια.
- Τα καλύτερα αποτελέσματα δεν εξηγούνται από το εισόδημα
Ακόμη και όταν συνυπολογίστηκε το οικογενειακό εισόδημα, τα παιδιά σε καθεστώς συνεπιμέλειας εξακολουθούσαν να εμφανίζουν καλύτερα αποτελέσματα.
Επιπλέον, οι γονείς στη συνεπιμέλεια δεν ήταν σημαντικά πλουσιότεροι από όσους είχαν αποκλειστική επιμέλεια.
- Οι γονείς στη συνεπιμέλεια δεν έχουν απαραίτητα καλύτερη συνεργασία
Γενικά, οι γονείς σε καθεστώς συνεπιμέλειας δεν είχαν καλύτερες σχέσεις συν-γονεϊκότητας ούτε σημαντικά λιγότερες συγκρούσεις από τους γονείς αποκλειστικής επιμέλειας.
Επομένως, τα οφέλη της συνεπιμέλειας δεν μπορούν να αποδοθούν σε καλύτερη συνεργασία ή χαμηλότερη σύγκρουση.
- Η συνεπιμέλεια συνήθως δεν προκύπτει από εξαρχής κοινή συμφωνία
Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, ένας από τους δύο γονείς αρχικά αντιτάχθηκε στο σχέδιο συνεπιμέλειας και τελικά συμβιβάστηκε ύστερα από διαπραγματεύσεις, διαμεσολάβηση ή δικαστική απόφαση.
Παρόλα αυτά, τα παιδιά στη συνεπιμέλεια εξακολουθούσαν να έχουν καλύτερα αποτελέσματα από τα παιδιά στην αποκλειστική επιμέλεια.
- Η συνεπιμέλεια δεν επιβαρύνει περισσότερο τα παιδιά σε περιβάλλον υψηλής σύγκρουσης
Όταν τα παιδιά εκτίθενται σε έντονες και μακροχρόνιες συγκρούσεις μεταξύ των γονέων τους, ακόμη και σε περιπτώσεις σωματικών συγκρούσεων, δεν παρουσιάζουν χειρότερα αποτελέσματα στη συνεπιμέλεια σε σχέση με την αποκλειστική επιμέλεια.
Η έκθεση σε υψηλή και διαρκή σύγκρουση δεν είναι πιο επιβλαβής για τα παιδιά στη συνεπιμέλεια απ’ ό,τι στην αποκλειστική επιμέλεια.
- Η διατήρηση ισχυρών δεσμών και με τους δύο γονείς λειτουργεί προστατευτικά
Η διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων με αμφότερους τους γονείς φαίνεται να αντισταθμίζει μέρος της βλάβης που προκαλεί η έντονη γονική σύγκρουση και η κακή συνεργασία.
Αν και η συνεπιμέλεια δεν εξαλείφει τις αρνητικές συνέπειες του να βρίσκεται ένα παιδί διαρκώς «στη μέση» των συγκρούσεων, φαίνεται να μειώνει το άγχος, τη συναισθηματική πίεση και τα συμπτώματα κατάθλιψης.
- Η «παράλληλη γονεϊκότητα» είναι συχνότερη από τη στενή συνεργασία
Οι γονείς στη συνεπιμέλεια είναι πιθανότερο να έχουν μια πιο αποστασιοποιημένη και «παράλληλη» μορφή γονικής άσκησης παρά μια στενά συνεργατική σχέση.
Δηλαδή, συνήθως:
- δεν επικοινωνούν συχνά,
- δεν αλληλεπιδρούν τακτικά,
- δεν συντονίζουν πλήρως κανόνες και καθημερινές ρουτίνες,
- ούτε προσπαθούν να εφαρμόζουν το ίδιο ακριβώς γονεϊκό ύφος.
- Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι δικαστικές διαμάχες επιβαρύνουν περισσότερο τα παιδιά
Καμία μελέτη δεν έχει δείξει ότι τα παιδιά των οποίων οι γονείς βρίσκονται σε έντονη δικαστική διαμάχη ή προσφεύγουν στα δικαστήρια για την επιμέλεια έχουν χειρότερα αποτελέσματα από τα παιδιά των οποίων οι γονείς έχουν λιγότερες νομικές συγκρούσεις και δεν οδηγούνται σε ακροαματική διαδικασία.
Συμπέρασμα
Τα ευρήματα αυτά ανατρέπουν αρκετούς δημοφιλείς μύθους γύρω από τη συνεπιμέλεια.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια μελέτη του 2013 από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, η οποία προβλήθηκε διεθνώς με τίτλους όπως: «Οι διανυκτερεύσεις μακριά από τη μητέρα αποδυναμώνουν τον δεσμό των βρεφών μαζί της». Οι ίδιοι οι ερευνητές υποστήριξαν ότι τα αποτελέσματα θα έπρεπε να καθοδηγούν τις δικαστικές αποφάσεις για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών.
Ωστόσο, σύμφωνα με τη Nielsen, η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορούσε να γενικευθεί στον γενικό πληθυσμό, καθώς οι συμμετέχοντες προέρχονταν από εξαιρετικά ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες (ένδεια, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, υψηλά ποσοστά φυλάκισης, χρήσης ουσιών και βίας), ενώ δεν διαπιστώθηκε σαφής σύνδεση μεταξύ διανυκτερεύσεων και δεσμού παιδιού–μητέρας.
Η ανασκόπηση των 54 μελετών καταλήγει ότι, ανεξάρτητα από το επίπεδο γονικής σύγκρουσης και το οικογενειακό εισόδημα, τα παιδιά που μεγαλώνουν σε καθεστώς κοινής φυσικής επιμέλειας – με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου απαιτείται προστασία από κακοποιητικό ή παραμελητικό γονέα – παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα σε ένα ευρύ φάσμα δεικτών ευημερίας σε σύγκριση με τα παιδιά που ζουν σε καθεστώς αποκλειστικής επιμέλειας.
Η γνώση αυτών των ευρημάτων συμβάλλει στην αποδόμηση ορισμένων μύθων γύρω από τη συνεπιμέλεια και μπορεί να βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων που υπηρετούν καλύτερα τα συμφέροντα των εκατομμυρίων παιδιών των οποίων οι γονείς δεν ζουν πλέον μαζί.