ΕΚΠΑ (ΠΜΣ Ψυχιατροδικαστικής) – Διπλωματική Φριζή Βικτώρια, 2026
Στοιχεία επιβλεπόντων καθηγητών:
Αθανάσιος Δουζένης, Καθηγητής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠA
Ιωάννης Μιχόπουλος, Καθηγητής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠA
Γεωργία Καλέμη, Διδάκτωρ, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠA
- Σκοπός της έρευνας
Η εργασία διερευνά πώς βιώνουν οι ίδιοι οι χωρισμένοι γονείς τη γονική αποξένωση, τις ψυχολογικές συνέπειες του χωρισμού, τη λειτουργία του νομικού συστήματος, την επίδραση του Ν. 4800/2021, τις σχέσεις τους με τα παιδιά τους μετά τον χωρισμό.
Η συγγραφέας επισημαίνει ότι στην Ελλάδα υπάρχει σημαντικό ερευνητικό κενό ως προς τη γονική αποξένωση, παρά την αύξηση των διαζυγίων και τη δημόσια συζήτηση που ακολούθησε τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου το 2021.
- Θεωρητικό πλαίσιο
Τι ορίζεται ως γονική αποξένωση – Η εργασία υιοθετεί την προσέγγιση ότι η γονική αποξένωση συνίσταται στην αδικαιολόγητη απόρριψη ενός γονέα από το παιδί, όταν αυτή προκαλείται από συμπεριφορές χειραγώγησης ή υπονόμευσης του άλλου γονέα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι δεν πρέπει να συγχέεται με περιπτώσεις πραγματικής κακοποίησης. Το φαινόμενο απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση και διαφέρει από χώρα σε χώρα ως προς τη νομική αναγνώριση. Αναλύεται η διεθνής συζήτηση γύρω από το «Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης» του Gardner και τις σημαντικές αντιπαραθέσεις που υπάρχουν στην επιστημονική κοινότητα.
Επιπτώσεις στα παιδιά – Η βιβλιογραφία που παρουσιάζεται συνδέει τη γονική αποξένωση με το άγχος, την κατάθλιψη, την χαμηλή αυτοεκτίμηση, τα προβλήματα εμπιστοσύνης, τις δυσκολίες στις σχέσεις, τα προβλήματα προσκόλλησης, ακόμη και τον αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού, ενώ οι επιπτώσεις μπορεί να παραμένουν έως και την ενήλικη ζωή.
Επιπτώσεις στους αποξενωμένους γονείς – Η βιβλιογραφική ανασκόπηση καταγράφει την χρόνια θλίψη, πένθος παρόμοιο με απώλεια συγγενή, την κατάθλιψη, PTSD, κοινωνική απομόνωση, οικονομική εξουθένωση λόγω πολυετών δικαστικών αγώνων και σχετικές εργασιακές δυσκολίες.
- Ο Νόμος 4800/2021
Η εργασία παρουσιάζει τον νόμο ως την πρώτη μεγάλη μεταρρύθμιση μετά το 1983. Σύμφωνα με τη συγγραφέα, ο νόμος επιχείρησε να ενισχύσει την κοινή άσκηση γονικής μέριμνας, να αυξήσει τη συμμετοχή και των δύο γονέων και να μειώσει φαινόμενα αποκλεισμού γονέα από τη ζωή του παιδιού. Ωστόσο, κεντρικό ερευνητικό ερώτημα είναι αν ο νόμος εφαρμόζεται ουσιαστικά στην πράξη.
- Μεθοδολογία
Η έρευνα είναι ποιοτική – Συμμετείχαν 13 αποξενωμένοι γονείς και 7 μη αποξενωμένοι χωρισμένοι γονείς. Το δείγμα προήλθε κυρίως από ομάδες γονέων στο Facebook και οργανώσεις σχετικές με τη συνεπιμέλεια. Πραγματοποιήθηκαν δύο συνεντεύξεις ανά συμμετέχοντα, συλλογή γραπτών προσωπικών επιστολών και θεματική ανάλυση των αφηγήσεων.
- Τα σημαντικότερα ευρήματα
Δημογραφικά – Οι περισσότεροι αποξενωμένοι γονείς του δείγματος ήταν άνδρες (πατέρες). Επίσης συχνά είχαν ένα μόνο παιδί, ενώ σε πολλές περιπτώσεις το παιδί ήταν πολύ μικρής ηλικίας όταν έγινε ο χωρισμός.
Οι αποξενωμένοι γονείς περιγράφουν συνεχή θλίψη, θυμό, απελπισία, αίσθηση αδικίας, φόβο ότι τα παιδιά δεν θα επιστρέψουν ποτέ, κοινωνική απομόνωση. Πολλοί χρησιμοποιούν τον όρο «βουβό πένθος» για να περιγράψουν την απώλεια της σχέσης με το παιδί.
Αντίληψη για το νομικό σύστημα – Αυτό είναι ίσως το ισχυρότερο εύρημα της μελέτης. Η πλειοψηφία των αποξενωμένων γονέων περιγράφει τεράστιες καθυστερήσεις, αδυναμία εφαρμογής δικαστικών αποφάσεων, υψηλό οικονομικό κόστος, έλλειψη εξειδίκευσης επαγγελματιών και απώλεια εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη. Πολλοί θεωρούν ότι ο Ν.4800/2021 υπάρχει θεωρητικά αλλά δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά στην πράξη.
Μη αποξενωμένοι γονείς – Οι μη αποξενωμένοι γονείς περιγράφουν ένα αρκετά διαφορετικό βίωμα. Κοινά στοιχεία είναι η θετική επικοινωνία, ο διάλογος, οι συμβιβασμοί, η αποφυγή δικαστικών συγκρούσεων. Συχνά χαρακτηρίζουν τον χωρισμό ως δύσκολο αλλά διαχειρίσιμο. Αρκετοί μάλιστα μιλούν για αίσθηση προσωπικής απελευθέρωσης μετά τη λήξη προβληματικών σχέσεων.
- Σύγκριση των δύο ομάδων
Η εργασία καταλήγει ότι οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίζονται:
Αποξενωμένοι γονείς
- υψηλή ψυχολογική επιβάρυνση,
- πολυετής εμπλοκή με δικαστήρια,
- κοινωνική απομόνωση,
- απώλεια επαφής με τα παιδιά,
- έντονη δυσπιστία προς θεσμούς.
Μη αποξενωμένοι γονείς
- καλύτερη συνεργασία,
- σταθερή σχέση με τα παιδιά,
- μικρότερη ψυχολογική επιβάρυνση,
- θετικότερη εικόνα για τη συνεπιμέλεια και τον Ν.4800/2021.
- Κεντρικά συμπεράσματα της συγγραφέως
Η συγγραφέας καταλήγει ότι η γονική αποξένωση
- αποτελεί υπαρκτό κοινωνικό φαινόμενο στην Ελλάδα,
- οι ψυχολογικές επιπτώσεις στους αποξενωμένους γονείς είναι ιδιαίτερα σοβαρές
- υπάρχει έλλειψη ενημέρωσης τόσο του κοινού όσο και επαγγελματιών
- οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας δεν διαθέτουν επαρκή εξειδίκευση.
- ο Ν.4800/2021 θεωρείται από πολλούς γονείς θετική μεταρρύθμιση, αλλά η εφαρμογή του παραμένει προβληματική.
Χρειάζονται:
- περισσότερες έρευνες,
- εξειδικευμένα οικογενειακά δικαστήρια,
- επιμόρφωση δικαστών και ψυχολόγων,
- δομές υποστήριξης παιδιών και γονέων,
- συστηματική καταγραφή της γονικής αποξένωσης στην Ελλάδα.
Συνολική αξιολόγηση
Η εργασία έχει ιδιαίτερη αξία γιατί είναι από τις ελάχιστες ελληνικές ποιοτικές έρευνες που καταγράφουν αυθεντικές προσωπικές μαρτυρίες αποξενωμένων και μη αποξενωμένων γονέων μετά τον Ν.4800/2021. Δεν αποτελεί επιδημιολογική ή αντιπροσωπευτική μελέτη του πληθυσμού, αλλά προσφέρει εκτενή αποτύπωση των βιωμένων εμπειριών, της ψυχικής επιβάρυνσης και των αντιλήψεων των γονέων για το ελληνικό οικογενειακό και δικαστικό σύστημα.
Η βασική θέση που αναδύεται από τα ευρήματα είναι ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται τόσο στο γράμμα του Ν. 4800/2021 όσο στην έλλειψη αποτελεσματικής, έγκαιρης και εξειδικευμένης εφαρμογής του.
Οι συμμετέχοντες θεωρούν ότι απαιτείται συνδυασμός θεσμικών παρεμβάσεων, εξειδικευμένης εκπαίδευσης, ενίσχυσης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ταχύτερης δικαστικής προστασίας, ώστε να υπηρετείται στην πράξη το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.
Ακολουθεί στο σύνδεσμό το πλήρες κείμενο:
