Σύντομη περίληψη
Το Μονομελές Εφετείο Πειραιώς έκανε δεκτή την έφεση του πατέρα, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε αναθέσει την επιμέλεια του μικρότερου τέκνου στη μητέρα και ανέθεσε οριστικά την αποκλειστική άσκηση της επιμέλειας στον πατέρα. Καθοριστικό στοιχείο της κρίσης του Δικαστηρίου αποτέλεσε η δικαστική πραγματογνωμοσύνη, η οποία ανέδειξε τον ιδιαίτερα ισχυρό δεσμό μεταξύ των δύο αδελφών και τη σημασία της κοινής διαβίωσής τους.
Πραγματικά περιστατικά
Οι διάδικοι απέκτησαν δύο τέκνα, τον μεγαλύτερο υιό, γεννημένο το 2009 και τον μικρότερο υιό, γεννημένο το 2017. Μετά τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης τον Απρίλιο 2019 η μητέρα μετέβη στη Λέσβο μαζί με τον μικρότερο γιο και ο μεγαλύτερος γιος παρέμεινε στον Πειραιά με τον πατέρα. Στα ασφαλιστικά μέτρα ανατέθηκε προσωρινά η επιμέλεια του μεγαλύτερου παιδιού στον πατέρα και η επιμέλεια του μικρότερου παιδιού στη μητέρα. Το Πρωτοδικείο το 2020 ανέθεσε οριστικά την επιμέλεια του μικρού παιδιού στη μητέρα. Ο πατέρας άσκησε έφεση.
Νομική σημασία της απόφασης
Η απόφαση αποτελεί μία από τις πρώτες σημαντικές εφαρμογές του Ν. 4800/2021 για τη συνεπιμέλεια. Το Εφετείο αναλύει εκτεταμένα τις νέες διατάξεις των άρθρων 1510-1514 ΑΚ και επισημαίνει ότι ο κανόνας πλέον είναι η κοινή και εξίσου άσκηση της γονικής μέριμνας, η αποκλειστική επιμέλεια αποτελεί την εξαίρεση, η απλή διαφωνία των γονέων δεν αρκεί για να αποκλείσει τη συνεπιμέλεια, πάντοτε προέχει το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Το Δικαστήριο τονίζει ότι η συνεπιμέλεια θα ήταν η φυσική επιλογή, εάν δεν υπήρχε η μεγάλη γεωγραφική απόσταση μεταξύ Πειραιά και Λέσβου.
Η δικαστική πραγματογνωμοσύνη
Το Εφετείο είχε προηγουμένως διατάξει πραγματογνωμοσύνη από ψυχολόγο. Η πραγματογνώμων εξέτασε το παιδί, τον πατέρα, τη μητέρα, τα δύο αδέλφια μαζί, τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις. Το Δικαστήριο απέρριψε όλα τα αιτήματα της μητέρας για νέα πραγματογνωμοσύνη, κρίνοντας ότι οι αιτιάσεις περί έλλειψης επιστημονικής επάρκειας και μεροληψίας ήταν αβάσιμες. Η πραγματογνώμων κατέληξε ότι και οι δύο γονείς είναι κατάλληλοι και ότι το παιδί έχει ασφαλή προσκόλληση και στους δύο γονείς. Δεν παρατηρούνται συναισθηματικές δυσκολίες με κανέναν από αυτούς. Υπάρχουν ισχυροί δεσμοί αγάπης και φροντίδας και προς τη μητέρα και προς τον πατέρα. Το παιδί νιώθει ασφαλές και στα δύο σπίτια και δεν παρουσιάζει έντονη προτίμηση ούτε ως προς τον γονέα ούτε ως προς τον τόπο κατοικίας. Η έκθεση υπογράμμισε ότι τα δύο αδέλφια έχουν βαθύ συναισθηματικό δεσμό, ο μεγαλύτερος αδελφός λειτουργεί ως πρότυπο και σημείο αναφοράς και ο χωρισμός τους δημιουργεί συναισθηματική επιβάρυνση στον μικρότερο.
Απορρίπτεται η μαγνητοσκόπηση ανηλίκου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κρίση του Εφετείου ότι δεν μπορεί να αξιοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο βιντεοσκοπημένη συνέντευξη του ανηλίκου που λήφθηκε από τεχνικό σύμβουλο της μητέρας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η μαγνητοσκόπηση της γνώμης του τέκνου δεν προβλέπεται από το άρθρο 1511 ΑΚ, προσβάλλει την οικογενειακή προστασία του άρθρου 21 Συντ., μπορεί να βλάψει τη σχέση του παιδιού με τον άλλο γονέα και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως «αποτύπωση προτίμησης» του παιδιού σε δίκη επιμέλειας. Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη νομολογιακή αξία.
Γιατί προτιμήθηκε ο πατέρας
Το Εφετείο δεν θεώρησε ακατάλληλη τη μητέρα. Αντίθετα, αναγνώρισε ότι αγαπά το παιδί, το φροντίζει σωστά και έχει ανταποκριθεί στα γονικά της καθήκοντα. Ωστόσο έκρινε ότι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου εξυπηρετείται καλύτερα από τη διαμονή με τον πατέρα επειδή το παιδί θα συμβιώνει καθημερινά με τον μεγαλύτερο αδελφό του, το κοινωνικό και εκπαιδευτικό περιβάλλον του Πειραιά προσφέρει περισσότερες δυνατότητες δραστηριοτήτων και ανάπτυξης, ενώ ο πατέρας έχει ήδη αποδείξει ότι ασκεί επιτυχώς την επιμέλεια του μεγαλύτερου τέκνου. Και οι δύο γονείς κρίθηκαν κατάλληλοι, συνεπώς το ουσιαστικό κριτήριο έγινε το συνολικό συμφέρον του παιδιού και κυρίως η διατήρηση της αδελφικής σχέσης.
Κρίσιμη σκέψη της απόφασης
Το Δικαστήριο αναφέρει ουσιαστικά ότι αν δεν υπήρχε η μεγάλη απόσταση μεταξύ Πειραιά και Λέσβου, θα εφαρμοζόταν στην υπόθεση από κοινού άσκηση της επιμέλειας με εναλλασσόμενη κατοικία. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική θέση υπέρ της συνεπιμέλειας, η οποία όμως κάμφθηκε λόγω αντικειμενικής αδυναμίας εφαρμογής της εξαιτίας της απόστασης.
Διατακτικό
Το Εφετείο δέχθηκε κατ’ ουσίαν την έφεση του πατέρα, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε το ανήλικο, ανέθεσε οριστικά την αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου στον πατέρα, υποχρέωσε τη μητέρα να παραδώσει το παιδί στον πατέρα, απείλησε σε βάρος της μητέρας χρηματική ποινή 300 ευρώ και προσωπική κράτηση ενός μηνός για κάθε παράβαση της διάταξης περί απόδοσης του παιδιού. Παράλληλα διατήρησε ευρύ δικαίωμα επικοινωνίας της μητέρας, περιλαμβανομένων εβδομαδιαίων, εορταστικών και θερινών επικοινωνιών μεγάλης διάρκειας.
Νομολογιακή αξία
Η ΕφΠειρ 662/2023 είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι εφαρμόζει εκτενώς τον Ν. 4800/2021, αναγνωρίζει ότι η συνεπιμέλεια αποτελεί τον κανόνα, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη δικαστική πραγματογνωμοσύνη, αναδεικνύει τον αδελφικό δεσμό ως κρίσιμο κριτήριο επιμέλειας, απορρίπτει τη χρήση βιντεοσκοπημένων δηλώσεων ανηλίκων ως αποδεικτικού μέσου, δέχεται ότι η μεγάλη γεωγραφική απόσταση μπορεί να καταστήσει ανέφικτη την εναλλασσόμενη κατοικία και να δικαιολογήσει αποκλειστική επιμέλεια.
Ακολουθεί η απόφασης στο σύνδεσμο:
