Πηγή: dikastiko.gr, 14.04.2026
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δικαίωσε πατέρα στον οποίο στερήθηκε η επιμέλεια επειδή οι τσεχικές αρχές επέτρεψαν στη μητέρα να παγιώσει παράνομη μετεγκατάσταση.
Σε μια απόφαση για το οικογενειακό δίκαιο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε την Τσεχική Δημοκρατία, κρίνοντας ότι η δικαστική αδράνεια απέναντι στην αυθαίρετη μετακίνηση παιδιών από τον έναν γονέα παραβιάζει θεμελιωδώς τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η πάροδος του χρόνου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως «εργαλείο» για τη νομιμοποίηση παράνομων τετελεσμένων που πλήττουν τον γονεϊκό δεσμό.
Υπόθεση Novák κατά Τσεχίας
Η δικαστική περιπέτεια που έφτασε μέχρι το Στρασβούργο ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2021. Ο Stanislav Novák και η τότε σύντροφός του, μετά τη λήξη της συμβίωσής τους, συμφώνησαν αρχικά να ασκούν από κοινού την επιμέλεια των δύο ανήλικων θυγατέρων τους. Ωστόσο, η κατάσταση περιπλέχθηκε γρήγορα όταν η μητέρα υπαναχώρησε, ζητώντας αποκλειστική επιμέλεια και παραβιάζοντας τη συμφωνία.
Παρά το γεγονός ότι το Δημοτικό Δικαστήριο του Μπρνο είχε εκδώσει απόφαση για κοινή επιμέλεια σε εβδομαδιαία βάση –στηριζόμενο μάλιστα στη γνώμη ειδικών και του επιτρόπου των παιδιών– η μητέρα προχώρησε σε μια αιφνιδιαστική ενέργεια: Τον Αύγουστο του 2022, δίχως καμία προειδοποίηση ή τη συναίνεση του πατέρα, μετοίκησε με τα παιδιά από το Μπρνο στην Πράγα, σε απόσταση μεγαλύτερη των 200 χιλιομέτρων.
Η κίνηση αυτή, που συνοδεύτηκε από την άμεση εγγραφή των παιδιών σε νέα σχολεία, έγινε κατά σαφή παράβαση του Τσεχικού Αστικού Κώδικα, ο οποίος ορίζει ρητά ότι ο καθορισμός του τόπου διαμονής αποτελεί στοιχείο τής από κοινού γονικής μέριμνας. Ο πατέρας αντέδρασε, καταθέτοντας διαδοχικές αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων για την άμεση επιστροφή των παιδιών.
Τα τσεχικά δικαστήρια, ωστόσο, απέρριψαν τις αιτήσεις του πατέρα με την αιτιολογία ότι δεν συνέτρεχε «επείγουσα ανάγκη», επιτρέποντας στην παράνομη κατάσταση να παγιωθεί. Η αδράνεια αυτή οδήγησε στο εξής τετελεσμένο: Τον Απρίλιο του 2023 το Περιφερειακό Δικαστήριο ανέτρεψε την πρωτόδικη απόφαση και χορήγησε την αποκλειστική επιμέλεια στη μητέρα, χρησιμοποιώντας ως βασικό επιχείρημα το γεγονός ότι τα παιδιά είχαν πλέον… προσαρμοστεί στο νέο τους περιβάλλον στην Πράγα.
Η καταδίκη από το Στρασβούργο
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, εξετάζοντας την προσφυγή, υπήρξε καταπέλτης για τους χειρισμούς των τσεχικών αρχών, κάνοντας λόγο για «εσωτερική απαγωγή» (domestic abduction). Στο σκεπτικό του το ΕΔΔΑ αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το Δικαστήριο κρίνει ότι η απόρριψη από τα εθνικά δικαστήρια των αιτήσεων του προσφεύγοντος για ασφαλιστικά μέτρα και η απουσία απόφασης που να του χορηγεί εκτελεστά δικαιώματα επικοινωνίας οδήγησαν αναπόφευκτα, με την πάροδο του χρόνου, στην παγίωση της κατάστασης που είχε δημιουργηθεί παρανόμως από τη μητέρα· τούτο κατέστησε τη δυνατότητα του προσφεύγοντος να αποκτήσει αποκλειστική ή κοινή επιμέλεια των τέκνων του απλώς θεωρητική».
Επιπλέον, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι η παράνομη μετεγκατάσταση δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να ωφελεί τον υπαίτιο γονέα. Αντίθετα, οι εθνικές αρχές όφειλαν να χρησιμοποιήσουν κάθε εύλογο μέσο για την αποκατάσταση του status quo που υπήρχε πριν από την παράνομη ενέργεια. Η αδράνεια των δικαστών όχι μόνο δεν προστάτευσε το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών, αλλά καλλιέργησε στη μητέρα ένα αίσθημα ατιμωρησίας.
Καταλήγοντας, το ΕΔΔΑ έκρινε ομόφωνα ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στο σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής), επιδικάζοντας στον Stanislav Novák συνολικά 17.798 ευρώ για ηθική βλάβη και δικαστικά έξοδα.
Πηγή: echrcaselaw.com