01.02.2026, Γιώργος Καραμανώλης (καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης), Γιάννης Παπαρρηγόπουλος (νομικός). Επιμελητές του βιβλίου «Από κοινού και εξίσου. Η κοινή ανατροφή των παιδιών μετά το διαζύγιο», εκδόσεις Gutenberg, Aθήνα 2022.
Το 2021, όταν ύστερα από πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα δημόσια συζήτηση, άλλαξε ο αστικός κώδικας. Δεν ήρθε η συνεπιμέλεια, όπως πολλοί πιστεύουν, εδραιώθηκε όμως μια νέα, ιδιοφυής, αρχή στη σχέση γονέων με παιδιά. Η αρχή ότι οι γονείς ρυθμίζουν την ανατροφή των παιδιών τους και μόνο αν αποτύχουν οι συνεννοήσεις και η θεσπισμένη διαμεσολάβηση, τότε προσφεύγουν στο δικαστήριο όπου ο δικαστής επιλύει τις διαφωνίες των γονέων, ενώ η επιμέλεια παραμένει κοινή. Στο πλαίσιο αυτό ο δικαστής μπορεί να αφαιρέσει την επιμέλεια από κάποιον γονέα μόνο για απολύτως ειδικούς λόγους, όπως η ενδοοικογενειακή βία ή η κακοποίηση. Σύμφωνα με τον νέο κώδικα του 2021 το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού (συγκρατήστε τη διατύπωση) απαιτεί την ενεργό παρουσία των γονέων στην ανατροφή του. Το άρθρο 109 παρ. 1 ν. 5624/2025 που ψηφίστηκε εσπευσμένα, χωρίς δημόσια συζήτηση και ως διάταξη ενταγμένη σε άλλο, άσχετο με το θέμα, νομοσχέδιο, στην παράγραφο 2 προβλέπει τα εξής:
«Μεταρρύθμιση δύναται να αποφασίζεται από το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, έπειτα από αίτηση του ασκούντος το ένδικο μέσο ή του αρμόδιου εισαγγελέα και κατά οριστικής αποφάσεως που ρυθμίζει ζητήματα επιμέλειας και επικοινωνίας τέκνου κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση. Η ισχύς τής ως άνω απόφασης ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί του ενδίκου μέσου και εκδίδεται αποκλειστικά σε περιπτώσεις που το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου».
Το «επιλύει διαφωνίες» του 2021 η νέα διάταξη το έκανε «ρυθμίζει». Αντί να αναγκάζονται οι γονείς να συμφωνούν με χρήση διαμεσολάβησης, η νέα διάταξη βάζει και πάλι τον δικαστή να ρυθμίζει την επιμέλεια, και με τον τρόπο αυτό η νέα διάταξη μάς επιστρέφει ουσιαστικά στον νόμο Παπανδρέου του 1983. Ακυρώνεται και ο πρωτοπόρος ορισμός του Αστικού Κώδικα του 2021 για το «βέλτιστο συμφέρον του παιδιού». Η νέα διάταξη κάνει λόγο για «το συμφέρον του τέκνου». Η διαφορά δεν είναι λεκτική αλλά ουσιαστική. Το «βέλτιστο συμφέρον του παιδιού», όρος που εισήχθη και προσδιορίστηκε με τη διεθνή σύμβαση του παιδιού το 1989 (best interest of child), προβλέπει την ενεργό παρουσία των γονέων στη ζωή του ως τη σημαντικότερη σταθερή συνθήκη διαβίωσης του παιδιού. Αυτή την ιδέα ασπάστηκε ο αστικός κώδικας του 2021. Το τωρινό «συμφέρον του τέκνου» ρυθμίζεται από τον δικαστή με γνώμονα την κρίση του, και με τον τρόπο αυτό εισάγεται μια βασανιστική σχετικοποίηση των αποφάσεων των εν λόγω δικών. Με τη νέα διάταξη, κάθε γονέας που αισθάνεται ότι αδικείται από το δικαστήριο, ή απλώς για να γίνει το δικό του, και με το απολύτως αόριστο σκεπτικό της αλλαγής των συνθηκών του παιδιού, μπορεί να προσφύγει κατά της σχετικής δικαστικής απόφασης. Και το ραντεβού στα δικαστήρια θα συνεχίζεται επ’ αόριστον, ενάντια τόσο στο σαφώς ορισμένο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού όσο και στο συμφέρον των γονέων.
Γιατί η κυβέρνηση γκρεμίζει το ίδιο το δημιούργημά της, που αγκάλιασε η ελληνική κοινωνία και εφαρμόζουν πια οι δικαστές;
Γιατί γκρεμίζει το όραμα που εκείνη εισάγαγε, μέσω μιας προσεκτικής νομικής διατύπωσης, μιας Ελλάδας με παιδιά που χαίρονται να τα μεγαλώνουν οι γονείς τους «από κοινού και εξίσου», με γονείς απελευθερωμένους από την κόλαση των δικαστηρίων;
Η απάντηση φαίνεται να είναι τραγική. Μια υπουργός της κυβέρνησης αισθάνθηκε ότι αδικήθηκε από απόφαση δικαστηρίου, στο οποίο ζητούσε την αποκλειστική επιμέλεια των παιδιών της, δηλαδή τον αποκλεισμό του άλλου γονέα από την επιμέλεια, και έκανε τη γνώμη της, τη μειοψηφούσα στη Bουλή το 2021, νόμο το 2025.
Συντάχθηκε ένα νομοθέτημα χωρίς καμιά επιμέλεια, με γνώμονα το ίδιον συμφέρον και ενάντια στο κοινό καλό, στο καλό παιδιών και γονέων, ένα νομοθέτημα που προσβάλλει τη δημοκρατία μας.