- Πρόσβαση των παιδιών σε αποτελεσματική και έγκαιρη δικαιοσύνη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, παρά τη σχετική βελτίωση, η διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας στην Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, ιδιαίτερα στην πολιτική δικαιοσύνη. Οι καθυστερήσεις αυτές επηρεάζουν άμεσα τις οικογενειακές διαφορές, τις υποθέσεις γονικής μέριμνας, επικοινωνίας και επιμέλειας παιδιών. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο διότι:
- Η καθυστέρηση στην έκδοση αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια απομάκρυνση παιδιού από τον έναν γονέα.
- Οι προσωρινές καταστάσεις συχνά παγιώνονται πριν την έκδοση οριστικής απόφασης.
- Το συμφέρον του παιδιού προϋποθέτει ταχεία δικαστική προστασία.
Η έκθεση καταγράφει μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στη μείωση των καθυστερήσεων μέσω ψηφιοποίησης, εξορθολογισμού διαδικασιών και αναδιοργάνωσης των δικαστηρίων.
- Ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης και πρόσβαση των οικογενειών
Η Επιτροπή αξιολογεί θετικά την πρόοδο στην ψηφιοποίηση των δικαστηρίων και την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού φακέλου υπόθεσης. Από οπτική παιδικής προστασίας, αυτό σημαίνει:
- ταχύτερη επεξεργασία οικογενειακών υποθέσεων,
- καλύτερη πρόσβαση των γονέων στα έγγραφα,
- μικρότερη γραφειοκρατική επιβάρυνση,
- δυνατότητα αποτελεσματικότερης παρακολούθησης της πορείας μιας υπόθεσης που αφορά ανήλικο.
- Εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων
Ένα από τα πλέον σημαντικά σημεία της έκθεσης για τα παιδιά είναι η αναφορά στις καθυστερήσεις της διοίκησης στην εκτέλεση τελεσίδικων αποφάσεων και η ανάγκη μεταρρυθμίσεων. Για τα δικαιώματα του παιδιού αυτό είναι κρίσιμο διότι:
- μια δικαστική απόφαση υπέρ ενός παιδιού έχει αξία μόνο όταν εφαρμόζεται,
- η μη εκτέλεση αποφάσεων μπορεί να επηρεάσει δικαιώματα επικοινωνίας, επιμέλειας ή προστασίας,
- η αποτελεσματική έννομη προστασία αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ΕΣΔΑ και της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
- Θεσμική θέση και ανεξαρτησία των αρχών ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Η έκθεση αναφέρεται επανειλημμένα:
- στον Συνήγορο του Πολίτη,
- στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ),
- στην ανάγκη ενίσχυσης της στελέχωσης και της αποτελεσματικότητάς τους.
Οι θεσμοί αυτοί αποτελούν βασικούς πυλώνες προστασίας των παιδιών διότι:
- ελέγχουν τη διοίκηση,
- παρακολουθούν παραβιάσεις δικαιωμάτων,
- διατυπώνουν συστάσεις για ευάλωτες ομάδες,
- παρεμβαίνουν σε ζητήματα παιδικής προστασίας και ανηλίκων.
- Περιβάλλον της Κοινωνίας των Πολιτών
Η Επιτροπή αφιερώνει σημαντικό μέρος της έκθεσης στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΜΚΟ). Επισημαίνει ότι:
- ο χώρος δράσης της κοινωνίας των πολιτών εξακολουθεί να αξιολογείται ως «εμποδιζόμενος»,
- υπάρχουν ακόμα σύνθετες διαδικασίες εγγραφής,
- διεθνείς οργανισμοί έχουν διατυπώσει ανησυχίες για ορισμένες νομοθετικές ρυθμίσεις.
Για το «Παιδί με 2 Γονείς», το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών με:
- τη συμμετοχή των πολιτών στη δημόσια πολιτική,
- την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
- την υπεράσπιση ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών.
- Εκπαίδευση των παιδιών στις αρχές του κράτους δικαίου
Ένα άμεσα παιδοκεντρικό σημείο της έκθεσης αφορά τις δράσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας προς μαθητές και σχολεία. Η Επιτροπή καταγράφει:
- επισκέψεις μαθητών στα δικαστήρια,
- εκπαιδευτικές δράσεις,
- εικονικές δίκες για παιδιά,
- συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας για ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού σχετικά με τη δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου.
- Θεμελιώδη δικαιώματα και υποχρεώσεις της Ελλάδας
Η έκθεση αναφέρεται:
- στις εκκρεμείς αποφάσεις του ΕΔΔΑ,
- στην ανάγκη αποτελεσματικών ερευνών,
- στη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών,
- στην προστασία της κοινωνίας των πολιτών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα ζητήματα αυτά αφορούν τα παιδιά και διαμορφώνουν το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο προστατεύονται τα δικαιώματα του παιδιού σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την ΕΣΔΑ, τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της έκθεσης:
2026 Έκθεσης 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου Ελλάδα