Η απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών 4627/2025 αποτελεί μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες νομολογιακές εξελίξεις στον χώρο του οικογενειακού δικαίου, καθώς αγγίζει τρία κρίσιμα ζητήματα: τη συνεπιμέλεια, την ισόχρονη εναλλασσόμενη διαμονή του ανηλίκου τέκνου και τον επαναπροσδιορισμό της διατροφής.
Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει την επίλυση της συγκεκριμένης διαφοράς και αναδεικνύεται ως ενδεικτική της σταδιακής μετάβασης της ελληνικής έννομης τάξης από το παραδοσιακό μονογονεϊκό μοντέλο σε ένα σύγχρονο σύστημα συνευθύνης και ισότιμης γονικής παρουσίας.
- Το νομικό πλαίσιο μετά τον Ν. 4800/2021
Η μεταρρύθμιση του Ν. 4800/2021 άλλαξε ριζικά το τοπίο της γονικής μέριμνας, καθιερώνοντας ως βασική αρχή την από κοινού άσκησή της από τους δύο γονείς, ακόμη και μετά τη διάσταση ή το διαζύγιο.
Στο πλαίσιο αυτό η συνεπιμέλεια δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά κανόνα – Το «βέλτιστο συμφέρον του τέκνου» λειτουργεί ως βασικό αξιολογικό κριτήριο – Η ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων επιδιώκεται ως θεμελιώδης στόχος.
Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του νόμου –ιδίως ως προς την ισόχρονη κατανομή του χρόνου– παρέμενε πεδίο έντονης ερμηνευτικής αβεβαιότητας.
Η εν λόγω απόφαση επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή ακριβώς την αβεβαιότητα, προσεγγίζοντας με τόλμη το ζήτημα της ισόχρονης εναλλασσόμενης φροντίδας. Το Δικαστήριο αποδέχεται ότι η ισόχρονη διαμονή του τέκνου και με τους δύο γονείς αποτελεί εφαρμόσιμο μοντέλο, εφόσον υπηρετεί το συμφέρον του παιδιού. Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μετατοπίζει τη συζήτηση από την «επικοινωνία» στην ισότιμη καθημερινή συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή.
- Η έννοια της διπλής κατοικίας του τέκνου
Ένα από τα πλέον καινοτόμα στοιχεία της απόφασης είναι η αποδοχή ότι το τέκνο μπορεί να έχει ως κατοικία και τα δύο σπίτια των γονέων. Η προσέγγιση αυτή εγκαταλείπει το παραδοσιακό μοντέλο της «κύριας κατοικίας», αναγνωρίζει την πραγματικότητα της διπλής οικογενειακής ζωής του παιδιού, και ευθυγραμμίζεται με σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα (joint physical custody). Με τον τρόπο αυτό, το Δικαστήριο αποδίδει ουσιαστικό περιεχόμενο στη συνεπιμέλεια, υπερβαίνοντας τη συμβολική της διάσταση.
- Τα κριτήρια εφαρμογής της ισόχρονης διαμονής
Η απόφαση δεν αντιμετωπίζει την ισόχρονη κατανομή ως αυτοματοποιημένο κανόνα, αλλά ως αποτέλεσμα στάθμισης λαμβάνονται υπόψη τη δυνατότητα συνεργασίας των γονέων, τη γεωγραφική εγγύτητα των κατοικιών, τη σταθερότητα του περιβάλλοντος του παιδιού και το συναισθηματικό δεσμός με κάθε γονέα.
Κεντρικός άξονας παραμένει το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη νομολογία που δίνει έμφαση στην εξατομίκευση της κρίσης.
- Η διατροφή στο πλαίσιο της συνεπιμέλειας
Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει και η αντιμετώπιση της διατροφής. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή αντίληψη (καταβολή από τον μη έχοντα την επιμέλεια γονέα), το Δικαστήριο κινείται προς μια πιο σύνθετη προσέγγιση, όπου η διατροφή δεν εξαλείφεται αυτομάτως αλλά επαναϋπολογίζεται λαμβάνοντας υπόψη την πραγματική συμμετοχή κάθε γονέα, τον χρόνο διαμονής του τέκνου στην οικία καθενός και την οικονομική δυνατότητα εκάστου γονέα. Η τάση αυτή συνάδει με νεότερες αποφάσεις που συνδέουν άμεσα τη διατροφή με την πραγματική κατανομή της φροντίδας.
- Νομολογιακή και κοινωνική σημασία
Η απόφαση ΜονΕφΑθ 4627/2025 εντάσσεται σε μια ευρύτερη νομολογιακή μεταστροφή που ενισχύει την ισότητα των γονέων, αποδυναμώνει το παλαιό «μονογονεϊκό» μοντέλο, αναβαθμίζει τον ρόλο και των δύο γονέων και μεταφέρει το επίκεντρο από τη σύγκρουση στη συνεργασία. Παράλληλα, αντανακλά και κοινωνικές εξελίξεις, όπου η ενεργός συμμετοχή και των δύο γονέων θεωρείται κρίσιμη για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
- Κριτικός προβληματισμός
Παρά τη θετική κατεύθυνση, δεν απουσιάζουν τα ζητήματα πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής της εναλλασσόμενης κατοικίας, ανάγκη υψηλού επιπέδου συνεργασίας μεταξύ γονέων, έλλειψη σαφών κανόνων για τον υπολογισμό της διατροφής σε μοντέλο 50/50. Τα ζητήματα αυτά καταδεικνύουν την ανάγκη περαιτέρω ερμηνευτικής και νομοθετικής εξειδίκευσης.
6.α. Το κρίσιμο πρόβλημα: Η «προϋπόθεση συνεργασίας»
Η απόφαση, όπως και μεγάλο μέρος της ελληνικής νομολογίας, φαίνεται να αντιμετωπίζει τη συνεργασία των γονέων ως προϋπόθεση για την εφαρμογή της ισόχρονης συνεπιμέλειας. Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται ένα θεμελιώδες θεωρητικό και πρακτικό ζήτημα: Είναι ορθό να απορρίπτεται ένα μοντέλο υπέρ του τέκνου, επειδή ένας γονέας αρνείται να συνεργαστεί;
Η προσέγγιση αυτή οδηγεί σε ένα προβληματικό αποτέλεσμα: Ο «μη συνεργάσιμος» γονέας επιβραβεύεται, ο συνεργάσιμος γονέας τιμωρείται και το παιδί στερείται ισότιμη σχέση και με τους δύο γονείς του. Δηλαδή δημιουργείται ένα κίνητρο σύγκρουσης (perverse incentive).
6.β. Η εναλλακτική: Υποχρέωση συνεργασίας – όχι επιλογή
Από τη σκοπιά του σύγχρονου οικογενειακού δικαίου η συνεργασία δεν είναι προϋπόθεση της συνεπιμέλειας, αλλά υποχρέωση που απορρέει από τη γονική μέριμνα, όπως προκύπτει από τα άρθρα 1511 (συμφέρον τέκνου), 1513 (από κοινού άσκηση) του Α.Κ. και την αρχή συνευθύνης γονέων (στο πνεύμα του Ν. 4800/2021).Το δικαστήριο θα έπρεπε να λαμβάνει μέτρα που επιβάλλουν συνεργασία, όταν αμφότεροι γονείς είναι κατάλληλοι και δεν υπάρχει κίνδυνος για το παιδί.
Γιατί διαφορετικά η άρνηση συνεργασίας γίνεται εργαλείο αποκλεισμού και το συμφέρον του τέκνου υποχωρεί έναντι της σύγκρουσης των γονέων.
6.γ. Ποια μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν;
Δυνητικά μέτρα θα ήταν η υποχρεωτική διαμεσολάβηση / co‑parenting counseling, ο καθορισμός αυστηρού πλαισίου εναλλαγών, κυρώσεις για παραβίαση συνεργασίας, ανάθεση επιμέρους αρμοδιοτήτων, εποπτεία από κοινωνικές υπηρεσίες, υποιχρεωτική συμβουλευτική γονέων.
Τα μέτρα αυτά δεν είναι τιμωρητικά, αλλά προστατευτικά για το παιδί
6.δ. Συμφέρον τέκνου: Παθητικό ή ενεργητικά προστατευόμενο;
Η παραδοσιακή νομολογία λειτουργεί συχνά ως εξής: «Αφού δεν υπάρχει συνεργασία, δεν εφαρμόζουμε συνεπιμέλεια». Αυτό όμως είναι μια παθητική προσέγγιση. Το συμφέρον του παιδιού απαιτεί ενεργό διαμόρφωση συνθηκών συνεργασίας και όχι απλή διαπίστωση έλλειψής της.
6.ε. Το ζήτημα της απόστασης
Η σύνηθης νομολογιακή πρακτική είναι «Δεν μπορεί να εφαρμοστεί συνεπιμέλεια». Αυτό όμως είναι νομικά αδύναμο, διότι συγχέει τη φυσική φροντίδα (residence) με τη νομική επιμέλεια (decision-making).
Πρέπει να ξεχωρίζουμε τη Φυσική συνεπιμέλεια (διαμονή) ή οποία μπορεί να μην είναι ισόχρονη (λόγω απόστασης) και τη Νομική συνεπιμέλεια (λήψη αποφάσεων) η οποία οφείλει να παραμένει κοινή, εφόσον και οι δύο γονείς είναι κατάλληλοι και δεν συντρέχουν λόγοι αποκλεισμού.
Σε διαφορετική περίπτωση ο «μακρινός» γονέας μετατρέπεται σε γονέα «επικοινωνίας» που αποκλείεται από αποφάσεις που αφορούν την εκπαίδευση, την υγεία και άλλες σημαντικές αποφάσεις, με αποτέλσμα να επέρχεται ουσιαστική αποξένωση.
- Εν κατακλείδι
Η απόφαση ΜονΕφΑθ 4627/2025 κινείται προς μια προοδευτική κατεύθυνση, αλλά παραμένει εν μέρει δέσμια δύο παραδοχών. Ότι η συνεργασία είναι προϋπόθεση (και όχι υποχρέωση) και ότι η απόσταση μπορεί να περιορίζει συνολικά τη συνεπιμέλεια.
Σε μια Πολιτεία πρόνοιας και υποστήριξης των πολιτών της, το δικαστήριο θα έπρεπε να διασφαλίζει τα δικαιώματα στην οικογενειακή ζωή (ανηλίκων και ενηλίκων) και να επιβάλλει μηχανισμούς συνεργασίας, να αποθαρρύνει στρατηγική σύγκρουσης και να διαχωρίζει σαφώς τον τόπο κατοικίας από τη λήψη αποφάσεων.
Η απουσία συνεργασίας δεν πρέπει να οδηγεί σε περιορισμό της συνεπιμέλειας, αλλά σε ενίσχυση των δικαστικών παρεμβάσεων που την επιβάλλουν, ενώ η γεωγραφική απόσταση δεν δικαιολογεί τον αποκλεισμό ενός γονέα από τη λήψη αποφάσεων για το παιδί.
Η απόφαση ΜονΕφΑθ 4627/2025 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας κατεύθυνσης της ελληνικής νομολογίας από την τυπική συνεπιμέλεια στην ουσιαστική ισότιμη γονεϊκότητα. Εισάγει, στην πράξη, ένα μοντέλο διπλής κατοικίας του παιδιού, ισόχρονης γονικής παρουσίας, κοινής οικονομικής ευθύνης και συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση μιας πιο σύγχρονης και παιδοκεντρικής προσέγγισης στο οικογενειακό δίκαιο.