Ν. 5264/2025 Τεύχος A’ 239/19.12.2025 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 6819
Μέχρι σήμερα, το άρθρο 1536 ΑΚ όριζε ότι, εφόσον μετά την έκδοση δικαστικής απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα μεταβληθούν οι συνθήκες, το δικαστήριο οφείλει, κατόπιν αίτησης των γονέων, συγγενών ή του εισαγγελέα, να προσαρμόσει την απόφασή του στις νέες συνθήκες, ακόμη και ανακαλώντας ή μεταρρυθμίζοντάς την, με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου.
Με λίγα λόγια, εφόσον εκδιδόταν μια τελεσίδικη (εφετειακή) απόφαση που αφορούσε την επιμέλεια των τέκνων μετά το διαζύγιο των γονέων τους ή άλλα ζητήματα, όπως την επικοινωνία μεταξύ τους, μπορούσε να μεταρρυθμιστεί. Αυτό προέκυπτε από την ανάγκη ευελιξίας σε αποφάσεις που εκδίδονται μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή με βάση πραγματικά περιστατικά που ισχύουν τότε, όμως υπάρχει περίπτωση να αλλάξουν στην πορεία ετών.
Στην πράξη, όμως, οι προϋποθέσεις αυτού του νομικού πλαισίου ήταν πολύ αυστηρές, καθώς αφορούσαν μόνο τελεσίδικες αποφάσεις Εφετείου που μπορούσαν να μεταρρυθμιστούν, αν προέκυπτε ουσιώδης και συνήθως ακραία μεταβολή των πραγματικών συνθηκών.
Για παράδειγμα, μπορεί να εκδιδόταν μια τελεσίδικη απόφαση (χωρίς δυνατότητα δηλαδή άσκησης άλλου ένδικου μέσου), αλλά στην πορεία οι συνθήκες να άλλαζαν ουσιωδώς, όπως π.χ. η μεταβολή της ηλικίας του τέκνου, ο ένας γονέας να λειτουργούσε κατά του συμφέροντος του παιδιού, άσκηση βίας, παρόλο που είχε οριστεί συνάσκηση της επιμέλειας. Σε αυτή την περίπτωση, μπορούσε ο έτερος γονέας ή ακόμη και ο εισαγγελέας να αιτηθεί μεταρρύθμιση της απόφασης, ώστε να μεταρρυθμίσει το καθεστώς της επιμέλειας.
Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, δεν μπορούσε να ασκηθεί αίτηση για μεταρρύθμιση, πόσο μάλλον κατά πρωτόδικης απόφασης. Το σκεπτικό ήταν απλό: Αν εκδοθεί μια απόφαση για την επιμέλεια του παιδιού από το Πρωτοδικείο, εφόσον ο ένας γονέας δεν συμφωνεί, μπορεί να ασκήσει έφεση και να περιμένει να εκδικαστεί αυτή, ώστε να αλλάξει το καθεστώς της επιμέλειας, εφόσον γίνει αποδεκτό από το Εφετείο.
Η τροποποίηση στο άρθρο 1536 ΑΚ του Ν.5264/2025 έρχεται να καλύψει αυτό το κενό χρονικής αδράνειας που δημιουργείται μεταξύ οριστικής και εφετειακής απόφασης. Πλέον προβλέπεται ρητά ότι το ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την πρωτόδικη απόφαση μπορεί να προχωρήσει σε μεταρρύθμισή της ακόμη και όταν έχει ασκηθεί έφεση, εφόσον υποβληθεί αίτηση από τον εκκαλούντα ή τον αρμόδιο εισαγγελέα.
Συμβαίνει ατυχώς στη εθνική δικαστηριακή πρακτική, κατά την εφαρμογή του ν. 4800/2021 και του Α.Κ., τα δικαστήρια, αντί να κατανέμουν τη γονική μέριμνα από κοινού και εξίσου (συμπεριλαμβανομένης της επιμέλειας) σε αμφότερους γονείς, σε αντιδιαστολή με τη κείμενη νομοθεσία, να αναθέτουν την αποκλειστική επιμέλεια στον ένα γονέα (συνηθέστερα στη μητέρα).
Εάν ο ένας γονέας (συνήθως ο πατέρας) διαφωνεί με την απόφαση του Πρωτοδικείου, επειδή πάρα το ότι επιθυμούσε τη συνάσκηση του συνόλου της γονικής μέριμνας, σύμφωνα με το πνεύμα και γράμμα του ν. 4800/2021 και τον Α.Κ., το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δεν απέδωσε αυτό που ορίζει ο ανωτέρω νόμος και Α.Κ. επιλέγοντας την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειας στον ένα γονέα, σύμφωνα με την μεταρρύθμιση του άρθρου 1536 του Α.Κ. δύναται πλέον να προβεί σε άμεσες ενέργειες για την μεταρύθμιση οριστικής απόφασης με σκοπό την εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας για τη συνάσκηση του συνόλου της γονικής μέριμνας.
Σε κάθε περίπτωση, ο διαφωνών διάδικος μπορεί να έχει ασκήσει έφεση, όμως μέχρι να εκδικαστεί αυτή, θα μπορεί πλέον να αιτηθεί και να μεταρρυθμίσει την πρωτόδικη απόφαση, ως ενδιάμεση ρύθμιση της επιμέλειας του παιδιού στο πλαίσιο της από κοινού και εξίσου άσκησης της γονικής μέριμνας.
Δηλαδή, εκεί όπου μέχρι χθες το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δεν μπορούσε να αλλάξει την απόφασή του, ακόμη κι αν στο μεταξύ προέκυπτε σοβαρό ζήτημα, τώρα αποκτά εκ νέου ενεργό ρόλο και μπορεί να ανακαλέσει την απόφαση του, να μετατρέψει, δηλαδή, αποκλειστική επιμέλεια σε συνεπιμέλεια, εφόσον αλλάξει κάποια συνθήκη, η οποία δεν χρειάζεται καν πλέον να είναι ουσιώδης.
Η διαφορά είναι σαφής. Εκεί όπου μέχρι χθες το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δεν μπορούσε να αλλάξει την απόφασή του, ακόμη κι αν στο μεταξύ προέκυπτε σοβαρό ζήτημα, τώρα αποκτά εκ νέου ενεργό ρόλο και μπορεί να μεταρυθμίσει την απόφαση του. Να μετατρέψει, δηλαδή, την αποκλειστική επιμέλεια σε συνεπιμέλεια ή αντιστρόφως, αν αλλάξει κάποια συνθήκη.
Παράλληλα οι διαφορές του άρθρου 1536 ΑΚ εντάσσονται πλέον ρητά στις οικογενειακές διαφορές του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, κάτι που έχει σαφές πρακτικό αποτύπωμα στη διαδικασία εκδίκασής τους. Οι οικογενειακές διαφορές υπάγονται σε ειδικό καθεστώς εκδίκασης, με μεγαλύτερη ευελιξία στα αποδεικτικά μέσα και κυρίως με προτεραιότητα στην εκδίκαση. Μάλιστα, για τις συγκεκριμένες διαφορές προβλέπεται ρητά με την τροπολογία ότι εισάγονται με χωριστό δικόγραφο και δικάζονται κατά προτεραιότητα.
Επομένως, το περιεχόμενο της τροπολογίας είναι ξεκάθαρο: Εισάγεται ένας νέος μηχανισμός παρέμβασης σε εκκρεμείς, συχνά συγκρουσιακές υποθέσεις, ο οποίος μάλιστα ολοκληρώνεται ταχύτατα. Αν ο ένας γονέα δεν ικανοποιείται από την απόφαση του δικαστηρίου, μπορεί ακόμη και την επόμενη ημέρα να αιτηθεί την τροποποίησή της, παρόλο που έχει ασκήσει έφεση.
Αναλυτικότερα:
Άρθρο 109 Μεταρρύθμιση δικαστικής απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα –Τροποποίηση άρθρου 1536 Αστικού Κώδικα, τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 592 και προσθήκη παρ. 2 στο άρθρο 593 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας
- Στο άρθρο 1536 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α’ 164), περί μεταβολής των συνθηκών, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) ο τίτλος αντικαθίσταται, β) προστίθεται παρ. 2 και, μετά από νομοτεχνικές βελτιώσεις, το άρθρο 1536 διαμορφώνεται ως εξής: «Άρθρο 1536: Ανάκληση ή μεταρρύθμιση δικαστικής απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα:
- Αν από τότε που εκδόθηκε δικαστική απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες, το δικαστήριο οφείλει, ύστερα από αίτηση ενός ή και των δύο γονέων, των πλησιέστερων συγγενών του τέκνου ή του εισαγγελέα, να προσαρμόσει την απόφασή του στις νέες συνθήκες, ανακαλώντας ή μεταρρυθμίζοντάς την, σύμφωνα με το συμφέρον του τέκνου, και ιδίως να αποδώσει στους γονείς την άσκηση της γονικής μέριμνας που τους είχε αφαιρεθεί.
- Μεταρρύθμιση δύναται να αποφασίζεται από το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, έπειτα από αίτηση του ασκούντος το ένδικο μέσο ή του αρμόδιου εισαγγελέα, και κατά οριστικής αποφάσεως που ρυθμίζει ζητήματα επιμέλειας και επικοινωνίας τέκνου κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση. Η ισχύς της ως άνω απόφασης ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί του ενδίκου μέσου και εκδίδεται αποκλειστικά σε περιπτώσεις που το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου.»
- Στην περ. β) της παρ. 3 του άρθρου 592 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, Α’ 182) προστίθενται οι λέξεις «, συμπεριλαμβανομένων και των διαφορών του άρθρου 1536 του Αστικού Κώδικα» και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Οι λοιπές οικογενειακές διαφορές αφορούν: α) τον καθορισμό, τη μείωση ή την αύξηση της συνεισφοράς του καθενός από τους συζύγους για τις ανάγκες της οικογένειας, της διατροφής που οφείλεται λόγω γάμου, διαζυγίου ή συγγένειας, των δαπανών τοκετού και της διατροφής της άγαμης μητέρας, καθώς και της διατροφής της μητέρας από την κληρονομική μερίδα που έχει επαχθεί στο τέκνο που αυτή κυοφορεί, β) την άσκηση της γονικής μέριμνας αναφορικά με το τέκνο κατά τη διάρκεια του γάμου, και σε περίπτωση διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου ή όταν πρόκειται για τέκνο χωρίς γάμο των γονέων του, τη διαφωνία των γονέων κατά την κοινή άσκηση από αυτούς της γονικής τους μέριμνας, καθώς και την επικοινωνία των γονέων και των λοιπών ανιόντων με το τέκνο, συμπεριλαμβανομένων και των διαφορών του άρθρου 1536 του Αστικού Κώδικα, γ) τη ρύθμιση της χρήσης της οικογενειακής στέγης και της κατανομής των κινητών μεταξύ συζύγων, δ) κάθε άλλη περιουσιακού δικαίου διαφορά, που απορρέει από τη σχέση των συζύγων, ή των γονέων και τέκνων.»
- Στο άρθρο 593 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, περί των κοινών διατάξεων, προστίθεται παρ. 2 και το άρθρο 593 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 593
- Οι διαφορές που αναφέρονται στο άρθρο 592 αριθμ. 1 και 2 εισάγονται μόνο με κύρια ή παρεμπίπτουσα αγωγή.
- Οι διαφορές που αναφέρονται στο άρθρο 1536 του Αστικού Κώδικα εισάγονται μόνο με χωριστό δικόγραφο και δικάζονται κατά προτεραιότητα.»
Άρθρο 110
Προσδιορισμός δικασίμου μετά την κατάθεση αγωγής – Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 215 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
Στο τέταρτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 215 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503 /1985, Α’ 182), περί άσκησης της αγωγής, οι λέξεις «μετά την πάροδο έξι (6) μηνών από την κατάθεση και πάντως όχι πάνω από τον έβδομο μήνα μετά από αυτήν» αντικαθίστανται από τις λέξεις «σε διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τις διακόσιες δέκα (210) ημέρες από την κατάθεση» και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Η αγωγή ασκείται με κατάθεση δικογράφου στη γραμματεία του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται και με επίδοση αντιγράφου της στον εναγόμενο. Αποκλειστικά σε περίπτωση αγωγής που απευθύνεται σε περιφερειακή έδρα πρωτοδικείου, κατά την έννοια του ν. 5108/2024 (Α’ 65), η κατάθεση του δικογράφου μπορεί να γίνεται στη γραμματεία είτε της περιφερειακής έδρας είτε της παράλληλης έδρας, στην κατά τόπον αρμοδιότητα της οποίας εντάσσεται η περιφερειακή έδρα, είτε της έδρας πρωτοδικείου. Η κατάθεση του δικογράφου μπορεί να γίνεται και με ηλεκτρονικά μέσα σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 119. Με την κατάθεση της αγωγής ορίζεται δικάσιμος, η οποία προσδιορίζεται σε διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τις διακόσιες δέκα (210) ημέρες από την κατάθεση και όταν η αγωγή πρέπει να επιδοθεί στο εξωτερικό, στην πρώτη δικάσιμο μετά την πάροδο εννέα (9) μηνών από την κατάθεση και πάντως όχι πάνω από τον δέκατο μήνα μετά από αυτήν. Κάτω από το δικόγραφο που κατατέθηκε συντάσσεται έκθεση στην οποία αναφέρεται η ημέρα, ο μήνας και το έτος της κατάθεσης, καθώς και το ονοματεπώνυμο του καταθέτη. Η έκθεση μπορεί να συντάσσεται και με ηλεκτρονικά μέσα σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 117. Αναφορά του δικογράφου της αγωγής που κατατέθηκε γίνεται χωρίς καθυστέρηση σε ειδικό βιβλίο με αλφαβητικό ευρετήριο.
Στο βιβλίο αυτό αναγράφονται με αύξοντα αριθμό και χρονολογική σειρά οι αγωγές που κατατίθενται και αναφέρονται τα ονοματεπώνυμα των διαδίκων, η χρονολογία της κατάθεσης και το αντικείμενο της διαφοράς. Στη γραμματεία κάθε δικαστηρίου τηρείται και ηλεκτρονικό αρχείο αγωγών.»
Στον ακόλουθο σύνδεσμό ο σχετικός Νόμος:
